Karnali and its Rights

कर्णाली र यसको अधिकार !
गरिब राष्ट्रहरुको सुचिमा १४ मा परेको नेपाललाई पूर्व मेची देखि पश्चिम अञ्चल,उत्तर हिमालदेखि दछिडमा भारतको सिमानामा एक एक गर्दै केलाउने हो भने चाए त्यो ताप्लेजुंग होस् वा धनुषा को सम्म फाट वा धनगडी, कर्णालीको बिडम्बना उस्तै उस्तै हो. साचिकै ब्व्हान्ने हो भने ललितपुर, भक्तपुर र कठ्मंदुं का छेउछौका बस्तीहरु पनि उस्तै मारमा परेका छन्.उनीहरुको पनि टाउको लुकाउने बास छैन,उभिने जग्गा छैन, बिहान खायो बेलुका के खाने, बेलुका खायो बिहान नभयेनी हुन्थ्यो जस्तो अवस्था छ. तर यो भन्दा पनि अलिक फरक र गम्भीर प्रकृतिको भने कर्णाली बासीको अबस्था छ.
कसै कसैको मनमा प्रस्न उठ्नु स्वाभाविक हो किन कर्णाली फरक?गरिबी सबै उस्तै त हुन्छनी?
हो फरक छ किन भने तपाई कि छोरि काली हुनुमा, तपाइको छोरा लाम्घरे हुनुमा, तपाई फरक दंगले शसक्त जन्मिनुमा, तपाई कि श्रीमती गोरी हुनुमा तपाइको, तपाई कि श्रीमती, तपाई का बा आमा, तपाई क़ा सासु ससुराको के दोस? तेसरी नै त्यो गरिबीमा फरक पनि छ दोस पनि हामी कर्णाली बासीको छैन.
सायद, तपाई को छोरिलाई ब्ल्याक बिउटी भनेर पछाडी लाग्नेहरुको घुएच्यो होला, तपाइको छोरालाई बा हर्मोन मा गडबडी भयो कि भनेर राजधानिका राम्रा र गतिला टोप्लियेका अस्पताल र डाक्टर को मा लाइन बसेर थाक्नु भएको छैन होला? तपाइको प्रेम बिबाह होस् वा मागी बिबाह होस्, पक्का पक्कि भएका दिन कति भाग्येमानी ठान्नु भयो होला, अरु यस्तै कति कति ....

हो यसरि नै कर्णालीले पनि उसको प्रकिर्तिको प्रसंशा पाउनु पर्ने होएँ र? कर्णाली को बिसेषता किताबका पाना, पानामा लेखिनु पर्ने हैन र ? जुम्ला, डोल्पाका स्याऊ बिदेसिनु पर्ने होइएन्न र ?तेया उम्रेका गुची च्याउ र यार्सागुम्बा सिलबन्दी गरेर संसार का कुना कुना का रेस्टुरेन्ट र होटेल हरुमा पाक्नु पर्ने होइएनन् र? हिउमा चिप्लेटी खेल्ने बिदेसी ठिटाठिटी समुन्द्रका छेउमा लर्को लागे झैँ लाग्नु पर्ने होइएनन् र? विदेश बाट अत्तर र जडिबुटीहरु माग पुरा गर्न नसकेर माफ माग्नु पर्ने थिएन र? नेपाली युवाहरु ले नभ्याएर बिदेसिहरुले काम सघाई दिनु पर्थ्यो हैन र?

तर तेसो हुन् किन प़ाउथ्यो र? कसलाई टाउको दुखेको छ र? न बाउ पट्टिको न आमा पट्टिको!उल्टो बच्चा बच्चीहरु कोहि गातो च्यातिएको किताब च्यापेर बाकल्ले छाएका स्कुल, नागो खुट्टा र भोको पेटमा पढे झैँ गर्दै होलान त कोहि खियौटे गाईको गोठालो जादै होलान, कोदोको लोप्र्यो नुन र खुर्सानी सग बल्ल तल्ल निल्दै होलान.कोहि भाई बहिना हेर्दै होलान, आमालाई सघाउदै होलान.किन भने भोका पेटहरु भर्न, नागो हरहरु छोप्न सकिन्छ कि भन्ने आसै आसमा दाईहरु, बाहरु कुम्लो बोकेर परदेश गएका छन्.

परदेशबाट के के लेउ छन् ति अबोध श्रीमती र केटाकेटीलाई के थाहा?भारी नै बोकेर, भाडा नै माजेर, ल्याएका दुइ चार जोर लुगा, एक दुइ पुरिया बिस्कुट, एक पाउ नरिबल,मिस्री र जिरा हातमा रहनुन्जेल त त्यो स्वदेश र विदेशको अपमान त बिर्सियेला तर तेसले परेको दिर्घ कालिन असरका बारेमा कल्ले सोच्ने?कसले जिम्मा लिने?
सन् २००३ मा कर्णालीको जुम्ला अस्पतालमा कर्णालीकै एतिहासिक रक्त संचार सेवा र सुत्केरी अप्रेसन गर्ने सन्दर्भमा एक एच आइ भी र हेपातैटिस बि पोजेटिब देखियेको आज सम्म के भो होला?बर्सेनि भारत जानेहरुले नजानेर वा बैरागीयेर बाटो बिरौदा आज त्यो संख्या कति पुग्यो होला? गोठालो जिबन मा रमाएका केटाकेटीले भाबिस्येको कर्णधार कसरि बन्छन होलान? एक पेट दरो खान नापुने हरुले पिरल कसरि बोक्दा हुन्, बर्सेनि कसरि सृस्ती भर्दा हुन्?

तेसो त कर्णाली बासीले राजधानी सरकारलाई गुण नलगाएको नै कहाँ हो र? २००७ साल होस् वा २०३६ साल, २०४६ होस् वा २०६१/६२ हरेक आन्दोलनमा कर्णाली तात्छ!बन्द पनि गर्छ! ताला लाउछ! तेतिले नपुगे २०५९ मा माओबादीको भिसन आक्रमण पनि खेपेकै हो?शहिदहरु पनि जन्माएकै हो, नेताहरु हुर्कायेकै हो. तर आज केहि पनि नगरे झैँ भाको छ.

नागो हर र भोको पेटमा स्वाभिमान कति दिन टिक्छ र ? सिनेमाको एक्लो हिरोले सबैलाई मारेर जित गरे झैँ जित कहाँ सम्भब छ? देसको माया कति दिन लाग्ना सक्छ र ? रितो पेटले राष्ट्रिय गीत गाउँन थाकेर आत्मा समर्पण गरेर कुल्ली र दरबान हुन् जानेहरुलाई प्रधान मन्त्रि ज्यु आफ्ना भाई भातिजोलाई जागिर लगाउने छोडेर के सोच्द्थ्ये? राजधानी गए तेही दरबार, नेपालगंज गए तेही घर,कर्णाली गए साहेब बन्न पाएकाहरुलाई जमुनियामा पोको काखी च्यापेर बोडर तिर हानिएको धुएरो रोक्न के रहर? सिमन्नामा उता गए उताका, यता आए येताका पुलिस र आर्मीले झोला छ्ताछुला पारेको रमाइलो मान्नेहरुलाई फरक दाई, फर्क दिदि, तिम्रो मेरो बराबरी अधिकार छ, हामी मिलेर माग्ने हो, लिने हो भन्न लाई कसको मुटु पोलेको छ र?
तिस लाख जनतालाई बेमौसम मा कति अन्न चाहिन्छ,कति आयोनुन आबस्यक पर्छ?बिरामी दर, कति छ? औसधि कति चाहिन्छ, डाक्टर, नर्स कति हुनुपर्छ भनेर दुइ घन्टाको हिसाब गर्न छोडेर, यो सरकार पखाला लाएर मरेपछि सुन्ने, भोकमरी लाएर लड्दै,पर्दै विदेसिए पछी मात्र सुन्ने कस्तो हुतिहारा सरकार हो? के लोकतन्त्रको सरकार यस्तै हो? यसकै लागि हामी लडेको हो? मरेको हो?

कर्णालीबासीहरु यसरी एक एक गर्दै पलाएन भएर जाने हो भने ति सामन्तहरुलाई कल्ले खबरदारी गर्छ? बारम्बार झुटा कुराको खेति गरेर नअघाउने कोरी सरकार सग को लड्छ? लोकतन्त्र मा साथ दिनेहरुसग मिलि यो निस्र्मी सरकार सग लडौ, हाम्रो आफ्नो अधिकार लिएर छाडौ, कहिले कहिँ लाग्ने गरेथ्यो हामीले लडेको पुगेन कि? हामीले हाम्रा लागि लडेका छैनेउ कि, उनीहरुलाई भर्यांग मात्र बनायेउ कि? आज साबित भएको छ- हामी आफ्नो लागि एक हुनै छ,आफ्नो लागि लड्न छ, तेसैले फर्क, फर्क !
(It is publishes in Jan 6, 2010 in www.onsnews.com)