अगस्त २२, २०११,
मलाई देश को बर्तमान अबस्था ले ज्यादै नै नीरस बनाएको छ। करीब तिन बर्ष लगाएर प्राप्त गरेका अधिकार, सम्बिधानमा सुनिश्चित गर्न सकिन्ना की वन्ने डरले रातभर सुत्ना सकेको छैन। तर फेरी गरीब, दलित, महिला र पछाड़ी परियेका, दमन मा, हिन्शामा बाचेका वा बच्ना बिबस भएका हामी हरुको अर्को बिकल्प पनी त छैन अणि गर्छु भन्ने हरु नै हिंशा गर्ने, शोषण गर्ने परिस्थितीमा फेरी हाम्रो मानब अधिकारका लागी हामी नाबोलेर को बोलने? तेसैले म बेक्तिगत र एक्शन वोर्क्स नेपाल को प्रतिनिधि का हिसाबले शांति र संबिधान का लागी महिला दबाब कार्यक्रम मा सहभागी भएको छू। जसका लागी मलाई गौरुब पनिलागेको छ।
एक्शन वोर्क्स नेपाल बिसेस गरी कर्णाली,मद्यापस्चिम र सुदूर पश्चिमको प्रतिनिधि गर्ने भएकोले बड़ी खुसी र गौरब मनको छू। एक्शन वोर्क्स नेपाल बस्ताब मा नेपाल र नेपाल बहिर पनि काम गर्छ र पनि येसको पहिलो चरण भनेको कर्णाली, सुदूर पश्चिम , मद्य पश्चिम मा काम गर्छ।

कर्णाली
१ क फट्कार्ने जिबरोले भन्न सक्छ कर्णाली,
कालिकोट, जुम्ला, हुम्ला, मुगु , डोल्पा जिल्लाको कर्णाली ।

२ नेपालकै निशानी कोरी राख्ने उत्तरी सिमाको कर्णाली ,
कुटनैतिक, स्वाभिमानी नेपालीको प्रतिक हो कर्णाली ।

३ जरा, जरी, पात, पतकर सवै जडिवुटी सम्पन्न छ कर्णाली ,
संसारकै अग्लो ठाउँ धान फल्छ, बस्ती बस्छ कर्णाली ।

४ यार्सागुम्वा, गुचीच्याउ, संसारकै बिचित्र छ कर्णाली ,
हेर्दैजाउ, खोज्दैजाउ,विकासको मुल फुट्छ, कर्णाली ।

५ कोणधारी सल्ला हिउँदमा पनि ननङ्गेको हेर कर्णाली ,
रङहरुको मिश्रण, फुलैफुलको अत्तर छ, वनाउ कर्णाली ।

६ नौरङ्गी डाँफे नाच्छ, कस्तुरी घुम्छ वसाउदै कर्णाली ,
रातो, सेतो, लालीगुरास,मगमगाउँछ कर्णाली ।

७ सबैलाई सन्तोष, प्रेम र मायाको सागर कर्णाली ,
अनेकतामा एकता, विवधताको प्रतिक कर्णाली ।

८ भञ्ज्याङ् र चौरी, लेक र वेसी, डाँडाकाँडा पनि वैग्लै छ कर्णाली ,
पत्थर रसाउँछ, फुल्छ फल्छ, बसाउँछ, अच्चमको कर्णाली ।

९ मालिकै मालिका, कोटै कोटको सँगालो हो कर्णाली ,
भाषा, भाषिका, लय र संगीतको मुहान हो कर्णाली ।

१० रारा र से-फुक्सुन्डो, कुण्ड, र पहराहरुको कर्णाली ,
खुसाउने काञ्जिरोवा,पातरासी हिमाल, हिउँ पर्ने कर्णाली ।

११ सकिदैन यार्सागुम्वा, जडीबुटी, अचम्मै छ कर्णाली ,
विकासको विकल्पै विकल्प छ हेर कर्णाली ।

१२ पौरखी हात पाउँहरु सृष्टी र संरचनाको खानी कर्णाली ,
लगनशील,स्वाभलम्वी नेपालीको प्रतिक कर्णाली ।

१३ उद्योग धन्दा , कलकारखानाको संभावना छ कर्णाली ,
पर्यटन,व्यापार, व्यवसाय फस्टाउँछ आफैमा कर्णाली ।

१४ बिज्ञान आफ्नै छ, कुट्ने, पिस्ने, पेल्छ आफैमा कर्णाली ,
उर्जा आफनो झल र मल प्रकृति नितान्त बेग्लै कर्णाली ।

१५ नदेखाउँ सहानुभुति आफै बनाउँछौ हाम्रो कर्णाली ,
छ हाम्रै हक-अधिकार मुहार फेर्न कर्णाली ।

१६ ऋषीमुनीहरुको प्यारो, न्यानो तपोस्सी कर्णाली
वनाऔ, जोगाऔ कर्तव्य हाम्रै हो वनाउने कर्णाली ।

कर्णाली
१ क फट्कार्ने जिबरोले भन्न सक्छ कर्णाली,
कालिकोट, जुम्ला, हुम्ला, मुगु , डोल्पा जिल्लाको कर्णाली ।

२ नेपालकै निशानी कोरी राख्ने उत्तरी सिमाको कर्णाली ,
कुटनैतिक, स्वाभिमानी नेपालीको प्रतिक हो कर्णाली ।

३ जरा, जरी, पात, पतकर सवै जडिवुटी सम्पन्न छ कर्णाली ,
संसारकै अग्लो ठाउँ धान फल्छ, बस्ती बस्छ कर्णाली ।

४ यार्सागुम्वा, गुचीच्याउ, संसारकै बिचित्र छ कर्णाली ,
हेर्दैजाउ, खोज्दैजाउ,विकासको मुल फुट्छ, कर्णाली ।

५ कोणधारी सल्ला हिउँदमा पनि ननङ्गेको हेर कर्णाली ,
रङहरुको मिश्रण, फुलैफुलको अत्तर छ, वनाउ कर्णाली ।

६ नौरङ्गी डाँफे नाच्छ, कस्तुरी घुम्छ वसाउदै कर्णाली ,
रातो, सेतो, लालीगुरास,मगमगाउँछ कर्णाली ।

७ सबैलाई सन्तोष, प्रेम र मायाको सागर कर्णाली
अनेकतामा एकता, विवधताको प्रतिक कर्णाली ।

८. भञ्ज्याङ् र चौरी, लेक र वेसी, डाँडाकाँडा पनि वैग्लै छ कर्णाली ,
पत्थर रसाउँछ, फुल्छ फल्छ, बसाउँछ, अच्चमको कर्णाली ।

९. मालिकै मालिका, कोटै कोटको सँगालो हो कर्णाली ,
भाषा, भाषिका, लय र संगीतको मुहान हो कर्णाली ।

१०. रारा र से-फुक्सुन्डो, कुण्ड, र पहराहरुको कर्णाली ,
खुसाउने काञ्जिरोवा,पातरासी हिमाल, हिउँ पर्ने कर्णाली ।

११. सकिदैन यार्सागुम्वा, जडीबुटी, अचम्मै छ कर्णाली ,
विकासको विकल्पै विकल्प छ हेर कर्णाली ।

१२. पौरखी हात पाउँहरु सृष्टी र संरचनाको खानी कर्णाली ,
लगनशील,स्वाभलम्वी नेपालीको प्रतिक कर्णाली ।

१३. उद्योग धन्दा , कलकारखानाको संभावना छ कर्णाली ,
पर्यटन,व्यापार, व्यवसाय फस्टाउँछ आफैमा कर्णाली ।

१४. बिज्ञान आफ्नै छ, कुट्ने, पिस्ने, पेल्छ आफैमा कर्णाली ,
उर्जा आफनो झल र मल प्रकृति नितान्त बेग्लै कर्णाली ।

१५. नदेखाउँ सहानुभुति आफै बनाउँछौ हाम्रो कर्णाली ,
छ हाम्रै हक-अधिकार मुहार फेर्न कर्णाली ।

१६. ऋषीमुनीहरुको प्यारो, न्यानो तपोस्सी कर्णाली
वनाऔ, जोगाऔ कर्तव्य हाम्रै हो वनाउने कर्णाली ।

Minefield Problems Remain

Minefield Problems Remain

http://www.spotlightnepal.com/Others.aspx?ArticleID=1220

By RADHA PAUDEL

The Comprehensive Peace Accord (2006) had clearly mentioned that “the government army and the Maoist PLA shall assist each other to mark landmines and booby traps used during the time of armed conflict by providing information within 30 days and defuse and excavate the same within 60 days.”We civilians do not know much about the nature of landmines, their impacts and what policies are there regarding them. People don't care about this unless these explosives cause immediate loss to them. But according to INSEC, 78 persons were killed and 395 others were injured by Improvised Explosive Devices (IEDs) during 2006-2011.Both Nepal Army and Maoist PLA used the landmines as a strong defense strategy during the decade of insurgency. Improvised Explosive Devices (IEDs) were used massively everywhere, especially in places like Kalikot, Jumla, Dang, and Arghakhachi where exchange of firing occurred.In all, Nepal Army planted 275 explosives and Maoist PLA 52, 617. As part of implementation of the Comprehensive Peace Accord, the government declared Nepal a mine free country in June 14, 2011. Phulchoki of Lalitpur was called the last site for clearance of the anti-personnel landmines. Nepal also announced that it is the second landmine free Asian country.Unfortunately, two days after the declaration, on June 16, this writer was in Manma, Kalikot asking for help to the victims of landmines. A bomb blast occurred in Phuhemahadev village of Kalikot. A 16-year boy, named Ananda Pandey, was injured severely while he was in his maize farm. He was brought to Bir Hospital and transferred to teaching hospital in June 26. He lost one of his eyes completely, and another eye had injuries. He lost fingers, suffered broken arms and had severely damaged mouth, nose, forehead, and chest. Now, he is getting surgery and treatment in the teaching hospital where Action Works Nepal (AWON), a non-governmental organization working for Karnali, is taking care of him under Miteri Gaun (Let's Live Together) campaign.In this scenario, the government still needs to consider landmines as a serious concern for the following reasons; i) the civilians do not have access to information about the policies and systems, ii) no access to well equipped health institutions, iii) poor mechanism to respond to the survivors of landmine accidents. Thus, the government should continue to educate the people for taking consideration of nearby cantonments, barracks and areas of cross firing. The government also should ensure the system is in place to take care of survivors fully even after the declaration announcing the country as landmine free. Otherwise the risks are there that more negative impacts occur. For example, if Ananda had got immediate treatment (such as by rescuing him via a helicopter) and treatment, he wouldn't lose his vision. In this connection, provisions of free health treatment matters little. The needful action always matters, therefore, the government should be serious to serve landmine survivors. In a landmine free country, there should not be more people suffering like Ananda. Never Again

कुँलिटी Education

Where Apples Meet Politics

Where Apples Meet Politics
http://www।spotlightnepal।com/Others.aspx
By RADHA PAUDEL
The months of April and May are for the apples to bud in Nepal. This is the time when it is amazing to see the apple trees suddenly flower after a tough life of long winter and give way to their buds. The naked and black trees seem like smiling in mixed purple and white color. Many people must have tasted apples. But having a single bite of original and fresh apple is beyond many Nepalese. Could you imagine that the apples are juicy like the lemons when they are young and ripening. In Nepal, a few places are rich and popular for apple cultivation, namely Mustang, Jumla, Dolpa and Humla. The marpha, golden and red apples are common species of apples found in Nepal.In Kathmandu and other cities, people buy apples for prices anywhere between Rs. 100 and Rs. 2500 per kilogram (price of May 2011). People from all religions, castes and regions consume apples, especially during the festivals of Dashain and Tihar. Fruit entrepreneurs bring apples from China and India via long routes, using harmful pesticides/chemicals to preserve them for days before selling them in Nepal. Rub the peel of an apple with any material, and you will see the white dust immediately.But take the Jumla's apples, they are different. Just that they are only trying to get into market with proposals at place from the Prime Minister's Office to London (2010). These organic apples are grown in our land. Most Nepalis, however, never get a chance to taste their own Nepali apples, particularly from Karnali, because of the region’s lack of access to easy roads and markets. At the Nepalgunj airport, a main gateway to Karnali, you will get the white and shining apples for NRs 120 per kilogram (October 2010 prices) without original taste and adequate juice. On the other hand, at the Jumla airport, apples are found in traditional bamboo baskets, wrapped by small pieces of cloth and held by women and children. These apples are characterized by scratches, and are punched and too much wrinkled. None of the customers seems interested to buy or taste them because they are unattractive as people there have not used any preservatives. As strong winds beat the apples, they are wrinkled badly. Like guava in the terai, pieces of apples are thrown everywhere and they are not considered as food or a good stuff to eat or gift to someone. In addition, if you enter the apple growers, you can observe huge piles of apples under the bed or on the floor. There, the price of apples is NRs 25 per kilogram or NRs 5 per piece. If you walk ahead, you can see a few houses with apple chips around the house which is kept open. The sandy and dirty wind blows dirt over them easily. Some people also prepare jam, pickle, and citer (a kind of wine) from these apples. But there is no market at all. All their varieties might be spoiled within a couple of days/weeks.Let's calculate the production and consumption cost of apples with a layman’s perspectives. Till date, how many tons of apples have we had? Is it enough production for Nepal? Can Nepal export apple? Is it possible to open small and large industries for juice/wine or other things? Will these get the market? Does any multinational company show interest towards our apples? These questions are still unanswered. If answered, it would a no, not possible, because, it is assumed that if Jumla were a hub or a collection center for that (based on accessible geography), there is only limited apples now (estimated 5 tons, calculated by local apple expert).In reality, there are very limited apple farms and many constraints. They are: i) not proper and result oriented plan of government about it, ii) the former apple farm is in the process of extinction, iii) the agricultural pattern is also changing due to climate change and massive migration, iii) no proper market and promotional activities about apple cultivation, iv) the food pattern is also affected by stereotypes (apple is not considered as a source food), v) the terrace land is empty (which is potential land for apple as experienced in Himanchal Pradesh, India) and vi) civil societies also do not have long term vision to promote apple production. In this context, neither the Karnali people's food insecurity nor chronic malnutrition could be addressed nor the apple producer (individual/group efforts would be encouraged to continue work on it as a livelihood and entrepreneur option).Thus, it is already too late to think about production and consumption of Nepali apples in a sustainable way. However, there is still a ray of hope if the political leaders/parties and civil societies of Karnali, Mustang and Manang come forward with single and common voice in the coming days. Meantime, the funding agencies such as UN and others should also think about different strategies while intervening with programs on food security, employment and livelihood activities, to make the people there independent, secure and empowered for a sustainable way for a peaceful, prosperous, equal and just society.rpaudel456@gmail.com

मेरी छोरी

स्मृति ! मेरी छोरी !
भुनभुन, भुनाउँछे मौरी जस्तै,
कहिले फुरफुर गर्छे पुतली झैँ,
ख्यालै ख्यालमा कहिले करेसामा पुग्छे,
कहिले पुग्छे, छिमेकीकोमा । चकचक गर्दै फेसवुकमा झुन्डन्छे,
गर्छे स्काइपमा कुरा ! सुनाउछे उसका साथीभाइका फटाइका कुरा ।


सपना मेरी छोरी
गम्भीर छे, धेरै ! बोल्दिन धेरै, आखाँनै काफी छ,
झुक्किएर भावना कवितामा पोखिदिन्छे,
गुनगुनाइ दिन्छे जीवन सेन्टिमेन्ट गीतहरुमा ! बस्छे चुपचाप, देखाउन्न लोभलालच पनि,
मुस्काउछे मात्रै, चोटनै लागेको मनैसँग ।

ममता ! मेरी छोरी !थम थम भेट्न कल्ले सकोस,
सटसट भन्नै नी नपरोस् ।
नेतृत्व गर्छे, भित्र र वाहिर घरका,
सेवा गर्छे पौढ, गुरु दिन दुखीको ।
थाक्दिन कत्ति, ढाटदिन कहिल्यै,
ममता सबकी नानी, करुणाकी खानी !

म
खुशी छु, गौरव गर्छु,
भएर आमा तीन थरीका छोरी !

हसाउँछन् उनै,
रुवाउछन उनै,
फकाउछन तिनै,
सार्थक भएको छ जीवन,
भएर आमा तीन थरीका छोरी !

मुरी मुरी शुभकामनाम
मरेको दिन,
नभन्नु कसैलाई,
नपखर्नु कुनै, कतै
जलाउनु तुरुन्तै,
जहाँ नजिक पर्छ त्यही ।

नगर्नु कुनै काजक्रिया,
अलिनो भोजन, चोखो वस्त्र पनि,
केही छैन मेरो घिट् घिसो,
चाहिदैन कसैको पाटी, प्रतिक्रिया

पढाउनु छैन समवेदना,
कोही कतै, कसैको अनुभूति सम्झना पनि !


चाहे म जासरी मरु,
मेरो विडम्वना हो ।
मृत्युमा हासेर हाँसेर स्वीकार्दै छु ,
सुखी, खुशीभई बाँच तिमी पनी !

म त मरिसके,
सक्ने सवै गरिसके,
रिस पनि छैन, मोह पनि त्यागिसके,
म त मरिसके,
त्यही दिनको सुखले वाँच्न सके ! हास्न सके !
मुरी मुरी शुभकामना छ !

मुरी मुरी धन्यवाद
थाहा पाएँ,
म त शोषिएछु ।
म त पिडित रहेछु ।
मेरो अधिकार हनन् भएछ
।हरे ! पैतीस दिन नाघिसकेछ ।

तथापी,
रत्तिपनि विस्मय छैन ।
कुनै प्रतिशोध पनि,
छ, त केवल आँठ छ,
संगठितगर्ने शोषितहरुका, पीडितहरुको ।
त्रि्रो संस्था,
त्रि्रो आडम्वर,
त्रि्रो संजाल,
त्रि्रो शंक्तिधुजा-धुजा पार्न,
शोषितहरुको नेतृत्व गर्दैछु ।
नयाँ समाजको निर्माणमा लाग्दै छु ।

तिमीलाई धन्यवाद छ ।
सायद तिमीले शोषण नगरेको भए,
म शोषित नभएको भए ,
यो महान कार्य अधुरो रहन्थ्या ।
शोषण वढिरहन्थ्यो, हिसां भड्किरहन्थ्यो,
त्यसैले,
तिमीलाई मुरी मुरी धन्यवाद छ ।

d]/L 5f]/L

:d[lt ! d]/L 5f]/L !
e'ge'g, e'gfpF5] df}/L h:t}, slxn] km'/km'/ u5]{ k'tnL em}F,
Vofn} Vofndf slxn] s/];fdf k'U5], slxn] k'U5], l5d]sLsf]df .
rsrs ub}{ km];j'sdf em'G8G5], u5]{ :sfOkdf s'/f !
;'gfp5] p;sf ;fyLefO{sf km6fOsf s'/f .

;kgf d]/L 5f]/L
uDeL/ 5,] w]/} uDeL/ ! af]lNbg w]/}, cfvfFg} sfkmL 5,
em'lSsP/ efjgf sljtfdf kf]vLlbG5], u'gu'gfO lbG5] hLjg ;]lG6d]G6 uLtx?df !
a:5] r'krfk, b]vfpGg nf]enfnr klg, d':sfp5] dfq}, rf]6g} nfu]sf] dg};Fu,

ddtf ! d]/L 5f]/L !
yd yd e]6\g sNn] ;sf];, ;6;6 eGg} gL gk/f]; .
g]t[Tj u5]{ , leq / jflx/ 3/sf, ;]jf u5]{ kf}9, u'? lbg b'vLsf] .
yflSbg slQ, 9f6lbg slxNo}, ddtf ;asL gfgL, s?0ffsL vfgL !

d v'zL 5', uf}/j u5'{,
eP/ cfdf tLg y/Lsf 5f]/L !
x;fp5g pg}, ?jfp5g pg}, kmsfp5g ltg},
;fy{s ePsf] 5 hLjg,
eP/ cfdf tLg y/Lsf 5f]/L !

d]/L 5f]/L

:d[lt ! d]/L 5f]/L !
e'ge'g, e'gfpF5] df}/L h:t}, slxn] km'/km'/ u5]{ k'tnL em}F,
Vofn} Vofndf slxn] s/];fdf k'U5], slxn] k'U5], l5d]sLsf]df .
rsrs ub}{ km];j'sdf em'G8G5], u5]{ :sfOkdf s'/f !
;'gfp5] p;sf ;fyLefO{sf km6fOsf s'/f .

;kgf d]/L 5f]/L
uDeL/ 5,] w]/} uDeL/ ! af]lNbg w]/}, cfvfFg} sfkmL 5,
em'lSsP/ efjgf sljtfdf kf]vLlbG5], u'gu'gfO lbG5] hLjg ;]lG6d]G6 uLtx?df !
a:5] r'krfk, b]vfpGg nf]enfnr klg, d':sfp5] dfq}, rf]6g} nfu]sf] dg};Fu,

ddtf ! d]/L 5f]/L !
yd yd e]6\g sNn] ;sf];, ;6;6 eGg} gL gk/f]; .
g]t[Tj u5]{ , leq / jflx/ 3/sf, ;]jf u5]{ kf}9, u'? lbg b'vLsf] .
yflSbg slQ, 9f6lbg slxNo}, ddtf ;asL gfgL, s?0ffsL vfgL !

d v'zL 5', uf}/j u5'{,
eP/ cfdf tLg y/Lsf 5f]/L !
x;fp5g pg}, ?jfp5g pg}, kmsfp5g ltg},
;fy{s ePsf] 5 hLjg,
eP/ cfdf tLg y/Lsf 5f]/L !

जिउदै जल्दै मर्ने छैन.

देख्नेले,
सर्लक्क देखे,
सपक्क देखे,
सम्पन देखे,
सर र देखे,
समान देखे,
सबुद्धि देखे,
सबथोक देखे,
देख्नु देखे.
+
भोग्नेले,
खण्डहर भोगे,
भात्रक भुत्रुक भोगे,
असमान भोगे,
अशिसडू भोगे,
नाङ्गो रहे,
भोकै सुते,
भोगे नभोग्नु सबै भोगे.
+
तेसैले,
हेलिएर मरे,
सन्तान संगै पासो लाएर मरे,
जर् पिएर मरे,
मट्टीतेलले जलेर मरे,
मरे सेकेन्ड सेकेन्डमा मरे,
+
दुरी,
तिमि र म मा,
देख्ने र भोग्ने मा,
गाउने र अनुभव गर्नेमा,
लेख्ने र गर्नेमा,
दुरी!
टाडी दै छ,
टाडा टाडा झन् टाडा,
+
तेसैले,
छामेर हेर,
छाला तेही भएनी स्पर्स फरक हुनेछ.
भोगेर हेर,
आखा तिनै भएनी, दृस्टी छुटै झुल्किने छ.
तिमि उही भएनी,
अनुभूति भोग्नेको हुनेछ.
सभावना धेरै छ,
भोग्ने र देख्नेको दुरी,
नजिक नजिक आउनेछ,
अनि,
म,
हेलिएर मर्ने छैन,
सेरिएर मर्ने छैन,
जिउदै जल्दै मर्ने छैन.
पल पल रोएर जिउने छैन.

खोपा-आटी कि मन्दिरको चोटा.

म,
प्रकिर्तिले भिन्न.
मेरो,
सामाजिक मूल्य फरक.
मेरो,
परिवेश,
संगर्शको बिपरित नाम.
+
थाकेको छु,
भाग्दा भाग्दै.
लोलाएका छन्,
पखेटा,
उड्दा उड्दै.
कहिले मन्दिरको बास,
कहिले आटीको खोपा.
+
कहिले केटाकेटी लखेट्छन,
मिठो आहारा देख्छन.
कहिले बुदाबुड्डी
स्वर्ग जान्छन, धर्म कमौछन.
कहिले नेता, समौछ्न,
फुताकौछ्न,
मेरो चरित्र हत्या गर्छन.
+
आदेस गर्नु,
मलाई उडाउनु,
मन्दिर,
कार्यक्रम,
संबिधान सभा,
चोक,
खुलामंच,
खोटांग,
टनकपुर,
भरतपुर,
डोल्पा,
जनकपुर,
कांग्रेसले,
कम्युनिस्टले,
मदेशिले,
महिलाले,
पुरुषले,
राजदुत,
संयुक्त राष्ट्र संघ.
+
आखिर,
भनाइमा,भनेजस्तो.
पिपल्मेतमा,
केटाकेटी फकयेजस्तो.
मदिराको साथमा,
प्रेमिका बनाएजस्तो,
कस्तो ? कस्तो ??
स्केच गर्न नसकिने,
हराए हराए झैँ लाग्ने,
सपना सपना जस्तो.
+
खाली,
म प्रयोग गरिए मात्र,
सदुपयोग भएन.
स्वर फेरियो,
संरचना फेरिएन,
म माथि माथि उड्नुपर्ने,
तिमि पो माथि माथि उडिरहेउ.
रुप, स्वरूप फेरिरहेउ.
म खौरियेर,
तल तल धसिरहे..धसिरहे.
कति धसिंछु,
मलाई न हेक्का छ, न सहारा.
+
बिन्ति!
दुइ हात जोडेर बिन्ति,
सदुपयोग,
गर्न नसक्ने,नजान्ने,
हे बुद्धिमानी !
मेरै हैसियेतमा,
उड्न देउ,
चर्न देउ,
फुल्न देउ,
फल्न देउ.
मेरै,
हैसियेतमा घुर्न देउ.
मेरै,
हैसियेतमा रोज्न देउ,
खोपा-आटी कि मन्दिरको चोटा.

Result Based Journalism

Can Result Based Journalism Possible for Emerging Challenge in Nepal ?
Since Comprehensive Peace Accord (CPA), 2006, regardless the magnitude, analysis, judgment….geography/location, education, occupation….each Nepali would keen to know about the progress on results against memorandum of understanding of CPA or simply sustainable peace and development. Despite of few exceptional mental modalities, NO one like to back and live in hell.
Majority of the Nepalese access with information through FM radios, mobiles, internet, print news papers, discussions either in tea shop or gambling station or farm or anywhere, the nature of leaders, progress of government are most common and interesting chapter for them. But, citizens are living with frustration, depression and insecurity with their leader’s attitude, behaviors. Even people do not like to listen, talk and no more sympathy with them. They are asking for results, value of their votes through good governance everywhere, each step. Specially, face book, group and individual blogs, literatures, interview with citizens and member of civil society groups, are the examples for visualizing people’s negativism towards their leaders and their degree of frustration. Regardless the party, party cadre, forum for speech, all leaders talk more or less same things, repeat and repeat the same notions but no one ready to act on it, no one ready to break the queue or continuum, they are running and running at same pace, same conditions by same saying. Very frustrating! Very challenging !
Towards this end, can journalism introduce different culture to mitigate the frustration of citizens, monitoring the leaders and their performance? Because, journalist write till now about the input, actions, entirely the first step of result which has a long way to get the destiny, the hope, secure, free and dignity of citizen. Let us take an example-``Shrawan or July 22, is the BP’s Memorial Day, a hero of Nation once upon a time. The so called senior leaders address the many forums at various places within and outside the country. Of course, they said many things; commit several things, and many others. But the result is the same. No changes at all at result level or people’s life’s as citizen’s expected. Let us discuss at micro-level. In this auspicious day, few programs organized the planting trees. NOW, can journalism can start at their newspapers like, till today XXX of tree are surviving, XXX young tress (photo if possible) which was planted by honorable …..leader ..year 1..year..or xxx implemented commitments at result from which were committed by this party or leader or group or organization in …….year,…..year.
It seems hard, time consuming to journalist as well but it will be easy once start. It is a matter of culture, matter of ethics and mind set as well. If the journalism will move with this culture by formally endorsed in to their policy, the inviters already ready to express in that way. In the beginning days, those who will not ready to provide result based information or difficult to explored the result, just ignore the news or do not publish or broadcast. Media is doing such a multiple tasks so if they ready to accept such opportunities, people would be grateful and salute to media. It could be a historical movement in history of journalism at global level as well.
Radha Paudel
July 23, 2010

नया सुभारम्भ गरौ.

जहाजले,
घु हु ..गर्दै, पाग्रा लुकौदई गर्दा,
तिम्रो अन्तिम खबर,
मुटु नै गाठो पर्यो, बर र आसु खस्यो,
खबर नै पडन सकिन,
घाटी तन्काएर झ्याल बाट हेर्ने कोसिस गरे,
सेता फुलेका केश नै देख्न पाए हुन्थ्यो भनेर.
घुक्क घुक्क गर्दै,
म हराए, तिमि बिलायेउ,
झितिजमा, अनि समुद्र माथिको बादलमा!
+
जहाजले,
उड्ने प्रकिर्ती नै भएनी,
सधै सधै त कहाँ उड्न सक्छ र?
न झितिजमा अट्छ, न उड्छ बादल संगै.
आज,
घर र..घर..र.. पांग्राले,
जमिन छुन खोज्दै छ.
फेरी मुटु ढक्क फुल्यो,
सास बढ्यो,आशु बर र ..बर र ...
+
तिमीले सहमति गुमायेउ?
मैले कति प्रयत्न गरे,
तिम्ले भनेका एक एक शब्दहरु,
खेर गएनन्, तिम्रो मूल्य चुकेनन्,
म हासे तिमीसंगै, रोए तिमिसगैं,
तिम्रो अस्तित्व, मेरो पहिचान भयो,
लडे एक्लै एक्लै.
+
ठुला ठुला होटेलमा,
रातभर रातभर बैठक,
लामा लामा श्रेस्ता,
हाम्रो सहमतिको नाम,
नाम माथि फर्लके औठेछाप.
+
मसि आलैछ.
म खुला छु,
म उस्तै छु,
तिमीले छोडेजस्तै,
तिमीले भनेजस्तै,
तेसैले,
आऊ,
आंगल,
पहिले जस्तै, उहिलेजस्तई,
सहमति, सम्मानको सस्किर्ती जोगाऊ,
नया इतिहास कोरौ, तिमि मेरो,
मेरो तिम्रो,
एउटा नया सुभारम्भ गरौ,
सहमतिको.

नि सुल्क सेवा
केसहर महलको,दाहिने गेटको बास कति भो? कहिले सम्म रहिरहन्छ त्यो ओअनी थाहा छैन.कस्तो अबस्थामा बस्न सकिन्छ त्यो पनि ठेगान छैन. अरुहरु सल्बलाउन थाल्छन. म सुस्ताउन खोज्छु. जिउ दुखेको छ.कतै माटोको मत्किलोले पेलेजस्तो.छाती चर्केको छ. तल्लो पेट कुटु कुटु खाएको नि महिनौ बितिसके.ढाड गलेको पनि उस्तै छ. कसरि घट्नु?के ले घट्नु?किन घट्नु?कल्ले घटाउनु?

केशर महलको देब्रेपत्ति मेरी साथी सुस्तौछे.तर तर पिप र रगत बगेर थला परेकी छे.केटाकेटी पक्कै थुप्रै जन्माई, कोहि रहरले कोहि करले,कोहि बिब्सताले. तर अफसोच कोहि, कुनै साथमा छिंन. सबैले लखेट्छन जाओस बरा कहाँ?जन्मको ठेगान छैन,न बाउ आमाको. खान पानको बेबस्था गर्न नसक्ने ले सुखले सुस्तिन पाउन्न. हरेक चौथ्यो प्रहरमा मलाई जगाई रहन्छे. कुई! कुइ!! इक्का ! इक्का!! येमाहा काभुस्तिग्रेहरु आउछन, कोहि ठमेल बाट, कोहि रानीपोखरी बाट,भने कोहि दरबार मार्गबाट.ठुला ठुला घरका ठुलै चलनका.क्लब र अस्पताल धाएका, भिटामिन र बिदेसी खुराक खाएका.तर मेरी साथी गल्दै छे. मलाई लाग्छ चाडै नै मा यो केशर महलको गेट कुर्ने एक्लो जीव हुनेछु. खान पनि छैन.आज भोलि पैदल कति नै हिड्छन र?पैदल नै हिन्डेनी खादै हिड्ने कमै देखिन्छन.फेरी तिनमा नि मेरी साथीलाई हात बढाउने त औलामा गन्नु पर्छ.
मलाई त्यो दिन पनि थाहा छ.एकदिन उ बिना समबेदना हेरेको हेरेई हुन्छे,म कर्त्बेयाबिमुड हुन्छु. पुलिस ले नगरपालिका को गाडी खबर गर्छ,अनि साबेलले उठाएर लगिनेछ.
मेरी मित्र, म तिम्रो बाटो पछाउने छु.म तिमि जस्तै दिउसो थैली च्यातिने डरले फालिएका सुका, मोहोर झुल्दै बटुल्छु. राती सल सल घुएकिनेहरु झ्याक्क ब्रेक ल्गौछ्न. बोल्नु न चल्नु, मलाई एकाएक तयार पार्छन र थाक्छन अनि फुत्किन्छ्न. तिमि र म यो देसमा नि :सुल्क सेबा दि रहेका छौ. कानुनले जे भनोस, अधिकारवालाहरु जे गरुन, जो प्रधान मन्त्रि बनोस.हामीलाई के सरोकार. हामी सरकारी सेवा दि रहेका छौ.केसहर महल को देब्रे र दाहिने गेटमा बसेर राज्यको काम बिना सर्त गरिरहेका छौ.

हर्स कि बिस्मात?
फुटबल भित्र राजनीति पक्कै घुसेको छ,
तर लाग्दैन,त्यो राजनीतिले नेपाललाई निकास देहोस,
राष्ट्रिय सहमतिको सरकार बनोस,संबिधान जारी होस्.
नेपाली पुछर समाएर दौडनमा अभयेस्त भैसकेको छ.
हैसियत बिर्सेर कुदिरहेको छ,ठोकिन्छ कतै,
भर्सेला परोस, सिकिक्म नबनोस, सत्रुका पाहिला नपरुन.
+
प्रकिर्तिले दिएको रुप कालो,बेहोसीमा आफ्नै नाऊ कुर्लेर,
अमेरिका,युरोप होस् कि, मेची र महाकाली,
असहैया गर्मि होस् वा चरम जाडो,
रुप कालै छ,
सुबोल सुबोल भन्छन,
कसरि हुन्छ सु- सु-बोल?
+
अ-ह...,हुन्न, कदापी हुन्न,
सहमति,सरकार,सु-बार्ता .....
केहि हुन्न.
किन कि,
बेल छामेर हेर,एक चोटी कौवा,काग, चरो बनि हेर.
+
फुटबल, बेल ... नेपालीलाई एकै हो,
रिजल्ट उस्तै उस्तै हुन्छ भने परिबेस फेरेर के भो?
हर्स, बिस्मात मानबिय समबेदना,
महसुस गर्न पाए,केहि हुन्थ्यो कि ?

सेताम्मे पुर्पुरो,
ब्लक ब्लक बल्किएको कन्चट !
सेतोको हैरानीले,
आत्तिएर,
झिनै आसमा भए पनि,
कालेको खोजि गरे,
अदालत जाऊ कि नजाऊ भो?
मन मनै सम्झौता भयो.
शर्त एक, शर्त दुइ,शर्त तीन.
चुनाब गरे,
संबिधान सभा गरे,
पत्रकार सम्मेलन गरे,
अख्तियारलाई गुहारे,
राष्ट्रिय दैनिकीमा उतारे,
विधुतीय संचारमा कुदाए,
सेतो उम्रदै छ झन्,झन्!,
बेसहारा लाग्न थालेको छ,
घडीको पेनदुलुम त हैन नि,
नियेती तेस्तै तेस्तै बन्दै छ,
दौडेर बालुवाटार जादा,
बल्खुमा तमासा,
बल्खु नै जाऊ कि गर्यो,
भिड सलः झैँ सानेपा.
सेताम्मे फुले भएर,
नियात्रा हिनेको,
पुग्ने निस्वस्मा थाके.
मित्र राष्ट्र बाट भर्खरै भित्रिएको,
कालो पोतेर एक पटक,
दुनिया लाई झुक्काउने धोको छ.
बजारमा नया कालो को क्या राम्रो प्रचार..आहा... कल्पे जसतै !!!

कविता आई !!
बारखरी संगसंगै आई,
रुप फेरी फेरी आई,
कहिले असू लिएर आई,
कहिले खुसि लिएर आई,
साथी लिएर आई,
एक्लै एक्लै पनि आई,
प्रेम भएर आई,
प्रेमी भएर आई,
आमा भएर आई,
देस भएर आई,
क्रान्ति लिएर आई,
भ्रान्ति लिएर गई,
युवा भएर आई,
सन्तान बनेर बोलाई,
सानी पुतली बनेर आई,
सपना बनेर आई,
बिपना बनेर गई,
विकास बनेर आई,
बारम्बार आईरही,
तिमि नहुदा,टदीदा कविता आईरही,
कविता आईरहंछे,
मसित आई,
तिमीसित नि आउछे,
सबैसित अउछे,
सबै भन्दा नजिककी मित्र,
प्रेमी, आमा,संसार हो कविता,
आईरहंछे,बचैरहंछे. जिबन हो कविता!
छन्द बिना आई,
लय बिना गाई,
स्वोर बिनै सुनाई,
असू पुछेर ग़ई,
दुख लिएर गई,
नया नेपाल दिएर गई.

भाग्य र भगवान!
चाहेर,
नचाहेर,
जिन्दगि सखारै सुरु हुन्छ.
येत्रै,
तेत्रै,
बग्रेल्ती मान्छेहरु भेतिरहंछ्न.
मनपरेका,
मन नपरेका,
अत्त्यास लाएका,
दिक्क पारेका,
सबै ठ्याक्क,ठुक्क.
सोधिरह्नाछ्न!
हाउ आर योऊ?
नेपाली जिब्रोनी,
ठ्याक्कै एउतै, प्रस्न गरिरहन्छन.
कहिले कहिले,
शंका लाग्छ!
किन सोदिरको होला?
पिर परेरकी? नक्कल पारेर?
अक्कल फुर्छ!
कर्मले हारेर, पछारिएको अचेत मुद्रामा,
सचेत जबाफ फर्कौछन,
राम्रो छ, सन्चो छ,धन्यबाद!
सब्दहरु कप्छान,
ओठहरु सुकेको अनुभूत हुन्छ,
मान्छे,थाकेर एक बिन्दुमा पुग्छ,
केवल भाग्य र भगवान संग बाच्छ !
हुंकार कर्मको गरे झैँ गर्छ,
लुक्छ,लुकौछ,
अनि
लिप्त हुन्छ भगवान डाक्छ,
भाग्यलाई सुम्पन्छ,
लुक्क्छ,
परेली रसौछ
लामो र मसिनो स्वास लिन्छ,
सुस्तौछ,
फेरी प्रस्न गर्छ,
तिमीलाई कस्तो छ?

नासो !

ममता,
र,
सम्मानले,
पुलकित भएर,
जुगौ साचेको,
नासो.
सुटुक्क दिए,
चुमी राख्नलाई,
सम्झी बस्नलाई.
विश्वास,
आदर्शलाई,
पन्छाएर,
कतै मिल्कियेछ.
पुन:
पुन:
देख्न नपाउने गरि,
चुम्नै नसक्ने गरि,
सुटुक्कै बिलिप्तियेछ.
अब त,
रित्तो छु,
नागों छु,
नपाउन सक्छु,
न सृजन सक्छु,
न विर्सनै सक्छु,
कस्तो,
सस्तो,
नासो,
ममता!!
बसाउन नसक्ने,
चादनी छर्न नसकने,
मूल्य बिनाको,
मन्येता गुमाको,
सस्तो-सस्तो भो नासो!