Interview: Over Her Tears

 Link: https://drive.google.com/file/d/1l-0AvPu3wutj9eZMW-onZzhueq_9NJUu/view?fbclid=IwAR1JoR0VxDGEqNspViigyOgwA7Li5ySFtq9u3G1r2ilCqbbPydrwa2BEl9A

1.     Please introduce yourself to our readers.

I am Radha Paudel, Nurse, Author, Activist and Founder for global network called Global South Coalition for Dignified Menstruation.

 

Socialization of Menstrual Discrimination

 

 

महिनाबारी विभेदको सामाजिकीकरण

काठमाडौँमा सरकारी जागिर खाने, रास्ट्रिय पत्रिकामा निरन्तर लेख्ने एक जना पुरुष मित्रले महिनाबारीका बारेमा कुरा गर्दागर्दै भन्नुभयो- मेरो छोरी ३ बर्षकी भईन उनलाई उनकी आमा नछुनी भएको थाहा छ | मैले उनकी आमालाई मनाउन सकेकीछैन | यो प्रतिनिधि घटना मात्र हो | सुन्दा यो जति सामान्य लाग्छ त्यती सामान्य बिल्कुलै छैन | अधिकाम्स शिक्षित महिला, अभियानमा लागेकाहरुमा देखिने यो साझा अभ्यास हो | उनीहरुलाई लाग्छ- सस्कार हो, आराम हुन्छ, आदि आदि |

Dignified Menstruation and SDGs

 

मर्यादित महिनाबारीको मूलप्रबाहीकरण दिगो विकास लक्ष्य प्राप्तिको आधार[1]

आजको दिनमा `दिगो विकास लक्ष्य’ नसुन्ने को होला ? `कोही पनि पछाडी नपरुन वा नछुटून’ भन्ने नाराका साथ अगाडी बढिरहेको यो लक्ष्य सयुक्त रास्ट्रसंघसंग आबद्द सबै राष्ट्रहरुले आ-आफ्नो देशको टार्गेट (अपेक्षित नतिजा) निर्माण गरेर काम गर्न थालेको सन् २०१५ बाट हो जसका आधारमा संसारले सन् २०३० मा सामाजिक, बाताबरणीय रुपान्तरण सहितको महत्वपूर्ण फड्को मार्ने अपेक्षा गरिएको छ | यसको कार्यन्वयनका लागि स्थानीय देखि सयुक्त राष्ट्र संघ सम्म पाच वर्ष र खरबौ खरब लगानी भैसकेको छ | जम्मा १७ वटा लक्ष्य र १६९ टार्गेट भएको यो बिश्व अभियानमा `मर्यादित महिनाबारी’ को स्थान जताततै छ तर देखाल कतै पनि छैन | अर्थात् औपचारिक रुपमा मर्यादित महिनाबारीको सूचांक प्राप्तिको लागि भनेर कतै लेखिएको छैन तर यसको सिदान्त र ब्यबहारिक पक्षलाई बिस्लेषण गर्ने हो भने जतातै छ | कुनै कुनै सस्थाहरुले महिनाबारीलाई स्वास्थ्य, सरसफाई संग कसैले लैंगिक समानता संग जोडेर तर छुटाछुटै सम्बोधन गर्न कोशिस गरेका भने छन् | महिनाबारी प्राकृतिक तर जटिल र बहुमुखी अबस्था भएकोले एस्तो एकांकी र टुक्रे सम्बोधनले दिगो विकास लक्ष्य पुरा हुन् सक्दैन | यो पृष्ठभूमिमा दिगो बिकास लक्ष्यमा काम गर्ने सबै सरोकारवालाहरुले `मर्यादित महिनाबारी’ लाई किन बिर्सन हुदैन वा यसको मूलप्रबाहीकरण किन आबश्यक र महत्वपूर्ण छ भन्ने सबालमा केन्द्रित रहेर लेखिएको लेख हो |

 Question from YUWA: What strives does the Government and CSOs need to make Vision 2030 a reality in Nepal and what role can youth play in it?

Answer: Government and CSOs needs to unveil that the menstruation is complex and multifaceted phenomenon that needs holistic approach `menstrual dignity’ to address it. Menstrual Discrimination (taboos, stigma, shyness, restriction, discrimination, violence) are the form of gender based violence and violation of human right. The nine SDGs goals directly linked with menstrual dignity. Therefore, all actors should redefine their strategies to make vision 2030 a reality in Nepal where `Dignified Menstruation’ as cross cutting issue.  

The language is important to shape our mind set and behavior therefore government and CSOs should focus on `menstrual talk, dignity first’ while working around the menstrual activism. The activities silos on products, hygiene and infrastructure are an important element of menstrual dignity but merely address the overarching goal of gender equality, justice, prosperity and peace. And only youth should accountable for it by crossing the floor of their politics or connection for becoming role models to our future.     

Radha Paudel

Nurse, Author, Activist and Founder of Global South Coalition for Dignified Menstruation

Urgency to speak about Dignity of menstrurators by boys and men

ROB: Will you explain in the piece why this is an important issue for men and young men to be advocates? 

My father who never ever been to school, struggled for bread and shelter in the remote part of Nepal , about 50 years back, he sent his five daughters to school and treated them as equal as my brother by allowing us to put the fire on pyre of death body of our mother, and so on. Similarly, when I taught him about the process of menstruation, since then he never imposed any forms of restrictions during menstruation. As my father, there are many fathers or men are not only supporters, change makers, allies but also holding accountability at personal and interpersonal level without having any orientation or training around human right or advocacy. Thus, all men are not same. Today, global community is not only struggling with CoVID-19, pandemic but also much suffering with shadow pandemic where girls and women are not feeling safe at their homes from with their men members. Globally, there is too much investment in terms of time and money towards elimination of sexual and gender based violence (SGBV), improving the sexual and reproductive health rights (SRHR) and promoting human right. By living through more than four decades of my struggle or learning, I puzzled and questioned to myself, ` what is reason that we, globally, are not reaching at satisfactory level for eliminating GBV’. After many years’ struggles, I found the answer. The global community is itself living in paradoxes. We, global community do not like to unlearn and reach out the underlying cause for SGBV? And we are not bringing the right person for solving the problem. The first and foremost, we often ignore or biased towards menstruation and taboos, stigma, restrictions, discriminations, violence associated with menstruation. In this planet, the menstruation remained as silenced, and considered `impure’ for last four billions years, since the time of Homo Sapience. The Global South Coalition for Dignified menstruation, a global network, claims that the taboos, stigma, restrictions, discriminations during menstruation is practicing across the globe with different forms, magnitude and names. Regardless the menstrurators location, the construction of power takes place at home due to silence around menstruation. Between the age of 6-12 years, boys considered themselves `pure’, `powerful’ and `privileged’ where the girls considered themselves `impure’, `powerless’ and `underprivileged’ without having menstruation. This is the bottom line while talking SGBV or holding accountability. Because, as a socialization process, girls converted as victim due to not having courage to say `NO’ with their brothers, mother and father. Likewise, boys converted as rapist or perpetrators due to power over to with his siblings and others. We, family or society, pushed them in such conditions. A girl who remained silence against her brother for bad touch how could she say `No’ to her co-worker or partner or husband in future? How would this girl seek the help for unsafe sex? How she could demand the decent work in industry even she is CEO of that. How the HIV could prevent? In other hand, boys, profoundly become vocal, visible, and enjoy the privileges and misuses the power. Despite having advancement in science and technology, we merely not teach our boys that you born because of menstruation and menstrual blood is pure. Therefore, you are responsible to speak about the essence and purity of the menstruation. If he holds accountability at home since childhood, he continuously hold accountability throughout the life no matter where he does live. In other hand, he would speak about not only about menstrual discrimination but also speak up against any forms of violence against girls and women. If a boy treat his sister as equal human being as him, he could treat equally to all girls, partners, wives and everyone at everywhere. Regardless of region, religion, class, each menstrurators deserve the dignity during menstruation and throughout the life. Dignity is been using by almost all stakeholders since the Human Right Declaration, as attributes without any condition. Dignified menstruation is a holistic approach, where the menstruation considered more than natural biological phenomena or menstruation as a complex and multifaceted phenomena. It entails freeform any form of taboo, stigma, abuses, discrimination, restrictions, violence associated with menstruation throughout the life. According to the UN’s definition, the following violence; physical assault, punishment defying culture, rape, attempted rape, sexual harassment, verbal abuse, confinement, social exclusion, denial of access to resources and services; school, work, industry, prayers, water sources etc., are forms of SGBV that caused or directly associated with menstrual practice. In this connection, without having dialogue on dignity of menstruator, how could the SGBV prevent? The interventions around prevention is so superficial and traditional which fails to address the gender norms and unequal power relationships at deeper level. Since 1979, CEDAW is popular instrument, but it fails to acknowledge the urgency to address menstrual discrimination at large. It is just looking for the incidences and put menstrual practices under the traditional harmful practices. Other interventions focused on hygiene. Likewise, the SRHR got attention since 1994 where menstruation is like nowhere and everywhere. Without having confidence on menstruation, how could someone bargain with choice of contraceptives? Currently, `leave no one behind’ is popular everywhere but these 17 goals do not acknowledge the urgency of dignity of menstrurators at all where nine goals are not possible to achieve without having dialogue on dignity of menstrurators. The distributing of menstrual products or awareness raising or infrastructure are not primary cause for discrimination and violence. The living with `powerlessness’ or `dehumanization’ and limit themselves for eating, touching, mobility and participation are critical for prevention of SGBV. As an imposer; brother, father, husband, faith healer, policy maker, academician, NGO head etc, for taboo, stigma, restriction, discrimination, violence associated with menstruation, boys and men are the part of problem. In other hand, they also directly limit themselves from assimilation with menstrurators. More importantly, the immediate and long term negative impact of menstrual discrimination has high cost because menstrual discrimination played a role as cause and effect simultaneously. For instance, the restriction for not touching books or attaining school as immediate impact for emotional health and education and at longer term, trapped with early or child marriage and deprivation from getting sounds economic opportunities. The impact of menstrual discrimination is not linear at all and impacts the lives of girls, women and entire plant in circumvent manner. Unfortunately, it is yet to become of priority of global development and boys and men as well. In order to reconstruct the power since childhood or break the cycle of violence, this is high time to hold accountability by boys and men since childhood at home; a primary place for SGBV and primary unit of politics.

Are youths really ignore the menstruation? के युवाले बिर्सिएकै हो त–महिनाबारी ?

युवा-१६ -४० बर्ष उमेर समूह | बनबाट बाघ समातेर ल्याउने आँट र साहस | रास्ट्र निर्माणको धरोहर | समृद नेपालको आशा र भरोसा | नेपालको इतिहासमा युवाको योगदान जानी नजानी, प्रत्यक्ष अप्रत्यक्ष, संगठित असंगठित जुन सुकै दृष्टिकोणले मनग्य थियो र रहनेछ वा रहनुपर्छ | युवाले शिक्षा, स्वास्थ्य, बाताबरण, सुरक्षा, रोजगार, राजनीति, उद्दम, कला, साहित्य, पर्यटन, बिज्ञान आदि सबैतिर युवाको उपस्थिति रहेको छ | भलै युवाहरुले नीतिगत, पारिबारिक, सामाजिक सहयोग वा सहजीकरण सोचेजस्तो नपाएको होस् | यो पृथिबीमा मानिसहरु कसरी बने होलान, यहासम्म कसरी आइपुगे होलान भनेर घोत्लिदै जाने हो भने सृष्टिको शुरुवातका लागि महिनाबारी एक अनिबार्य जैविक शर्त हो | होमो स्यपियेन्स वा चिम्पान्जी वा ४ खर्ब बर्षदेखि महिनाबारी अस्तित्वमा छ | महिनाबारीका कारण यो बिज्ञान वा राजनीति, वा यो सभ्यता अघि बढीरहेको कुरामा दुइमत छैन | महिनाबारी प्राकृतिक प्रकिर्या हो भने महिनाबारी हुँदा के के छुने, के के नछुने, के के खाने, केके नखाने, कहाँ कहाँ जान हुने, कहाँ कहाँ जान नहुने आदि कुरा वा अभ्यास वा चलन भने समाजले बनाएको हो | नेपालको हकमा यस्ता अभ्यास झन्डै ५० भन्दा बढी छन् | ब्याख्या फरक फरक भएता पनि महिनाबारी बार्ने अभ्यास नेपालमा पनि सबै जात, धर्म, क्षेत्र, बर्गमा प्रचलनमा छ | यस्ता अभ्यास कतै धर्मको नाममा, कतै सस्कृती, कतै चलन वा परम्परा, कतै गौरब, कतै गरिबी, कतै के का नाममा अस्तित्वमा छ | ती अभ्यासहरु कतै देखिन्छन, कतै देखिदैनन | कतै सुची लामो छ, कतै छोटो छ | कतै नीजी जिबनमा देखिन्छन र सार्बजनिक जिबनमा देखिदैनन भने कतै सार्बजनिक जिबनमा देखिदैन्छन, नीजी जिबनमा देखिछन् |त्यस्तै यसको नामकरण पनि फरक फरक छ जस्तो पर सरेको, बाहिर सरेको, पन्छेको, महिनाबारी, रजस्वला, कामी भएको, पण्डितनी, महारानी भएको, स्यालले टोकेको, माइत गएको, छुइ, छाउपडी, छाउ, पाखा सरेको, मिन्स भएको आदि | चाहे जे सुकै नाम होस्, जस्तो सुकै अभ्यास होस्, चाहे पुजा नगर्ने, भान्सामा नजाने मात्रै बारेको होस् वा दर्जन नै बारेको होस् जे जे गरेपनि, जेको बहानामा गरेपनि, यसको अन्तरनिहीत कारण भनेको महिनाबारीको रगतलाई अशुद वा फोहोर मान्नु हो र महिनाबारी भएको व्यक्तिलाई नियमित गरिरहेको क्रियाकलापबाट `छुटाउनु’ हो | नियमित गतिविधिबाट फरक छुट्टाउने बितिकै त्यो महिनाबारी बारेको अवस्था हो | जुन नेपालको संबिधानमा प्रत्याभूत गरेका मौलिक हकहरु जस्तो सम्मानपुर्बक जिउने, स्वास्थ्य,शिक्षा, बाताबरण, सहभागिता, छुवाछुत बिरुदको, बाल अधिकार, आदि अधिकारहरु हनन भएको अबस्था हो | मानब अधिकारको हनन भएको अवस्था हो | नेपाल सरकारले पक्ष राष्ट्र भएर हस्ताक्षर गरेका दर्जनौ सन्धि महासन्धिको विपरीत अभ्यास हो | जस्तो महिनाबारी भएको बेला भोक लागेको बेला आफै भान्सामा पसेर, मन लागेको खानेकुरा पहिले झैँ खान नपाउने अबस्थामा खानाको अधिकारको हनन भयो | भान्सामा जान नपाउने वा निश्चित ठाउमा मात्र जान पाउने हुँदा स्वतन्त्रताको अधिकार हनन भयो | भान्सामा वा बैठक कोठामा आमा बा भाई बहिनी संगसंगै बसेर गफ गर्न नपाउने वा खान नपाउने सहभागिता हुन् पाउने अधिकारको हनन भयो | सहभागिता राजनीतिक अधिकार हो | अझै स्पस्टसंग भन्ने हो भने भान्सा पहिलो संसद भबन हो वा शान्ति बार्ताको टेबल हो जहाँ महिनाबारी भएका बेला सहभागिता बान्छनीय छ | `महिनाबारी विभेद‘ (महिनाबारी निषेध, लाज, दुर्ब्यबहार, चोटपटक, खानेकुरा, ठाउँ आदिको पहुच र उपयोगमा नियन्त्रण, बलात्कार, धुँवा वा जाडोले निस्सासिनु आदि) लाई मानब अधिकारको हनन भैरहेको अवस्थाका रुपमा आत्मसाथ नगर्नु, वा महिनाबारीसंग जोडिएको `जटिलता’ र `बहुमुखी’ अभ्यासलाई अबमुल्यन गर्नु, युवाहरुको दायित्व महशुस नगर्नु युवाहरुले बिर्सेको सबाल हो भनेर भन्न हिचकिचाउनु पर्दैन | युवाहरुको राजनीतिमा अर्थपूर्ण सहभागिताका लागि घरपरिबारका सदस्यसंग संगै बसेर बहस गर्न सक्ने, बाआमालाई प्रश्न गर्न सक्ने, स्थिति भए मात्र सम्भब छ | तसर्थ युवाहरुले परम्परागत रुपमा गरिदै आएको भूमिका भन्दा अलिक फराकिलो, गहिरो, बैज्ञानिक भूमिका अग्रगामी रुपले चाल्नु पर्ने देखिन्छ | नेपालको मात्रै हैन संसारकै आधा जनसंख्या महिलाको छ, जुन जीवनको करीब ८ बर्ष महिनाबारी हुन्छन तर महिनाबारीसंग जोडिएको सोच, व्यवहार वा अभ्यासले अल्पकालीन र दीर्घकालीन रुपमा महिलाको जीवनचक्र सहित सिंगो समाजलाई असर पारेको हुन्छ | पेटमा बच्चा आएदेखि लिंग पहिचान गरेर गर्भपतन गर्नुदेखी, छोराछोरी हुर्काउने तरीका, प्राइभेट कि सार्बजनिक बिधालय, महिनाबारी बार्ने, बिबाह गर्ने, बच्चा पाउने, हुर्काउने, रजनोबृति, पाठेघर, स्तनको क्यान्सर आदि महिनाबारिसंग सम्बन्धित हुन्छ | तर हामीहरु महिनाबारी विभेदको कुरा गर्दा मात्र रगत बगेका दिनहरुलाई र ती दिनहरुमा देखिने खालका विभेदलाई मात्र संकेत गर्दछौ र भन्दछौ कि महिनाबारी सरसफाईको बिषय हो, यो नीजी बिषय हो, यो महिलाहरुको मात्र बिषय हो, यो गरिबहरुको बिषय हो, यो नपढेकाहरुको बिषय हो, यो गाउँमा बस्नेहरुको बिषय हो, यो छाउपडीको बिषय हो आदि आदि | महिनाबारी विभेदको पछाडी `शक्ति’ को मुख्य भूमिका छ | अर्थात् महिनाबारीले अदृश्य रुपमा बच्चा बेलादेखि नै दुवै महिला र पुरुष बिचको फरकका साथै शक्तिको निर्माण र विनिर्माण गर्दछ जुन एकदमै बलियो वा जकडिएको हुन्छ | लोकतन्त्रिक समाजको आजको युवाले समाजमा अदृश्य रुपमा सामाजिकीकरण भैरहेको `शक्ति निर्माण’ प्रकृयालाई बिस्लेषण गर्दै राजनैतिक, बाताबरनिय, आर्थिक, स्वास्थ्य, शिक्षा, दिगो बिकासकाका आयामहरूमा गम्भीर चर्चा, अध्ययन, अनुसन्धान गर्दै नीतिगत सम्बोधन गर्न युवाले बिर्सिएको हो भनेर भन्दा अतियुक्ति नहोला| स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले महिनाबारी विभेदले देशको स्वास्थ्यका बिभिन्न आयामहरूमा गम्भीर प्रभाब पारेको हुन्छ | सबै भन्दा डर लाग्दो मानसिक स्वास्थ्य हो जुन युवा हुनु पुर्ब नै देखिन्छ | करीब ६-१२ बर्ष भित्र, बालक बालिका दुबैले महिनाबारी विभेद आमा, दिदी, सानिमा आदिबाट केहि न केहि गर्न हुने र नहुने अभ्यासहरु केहि न केहि रुपमा आत्मसाथ गर्छन र आफ्नो सोचको बिकाश गर्दछन | बालकहरुले आफुलाई `शक्तिशाली’ महशुस गर्ने बिस्तारै शक्तिको दुरुपयोग गर्न थाल्ने वा घरमा दिदी बहिनी, आमा बालाई नटेर्ने, आफ्नो मनोमानी गर्ने हुन्छ भने बालिकाहरु भने `शक्तिविहीन’ महशुस गर्ने, बोल्न डराउने वा सहने आदि सोचको विकास हुन्छ | बालिका बेलादेखि नै, घरबाट नै हिंसा सहने बानीको विकास हुन्छ | यहानेर विशेषगरी मानसिक स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्न जान्छ | जन्मिदै पुरुषहरु बदमास जन्मिएका हैनन्, हाम्रो समाजमा भएको महिनाबारी प्रतिको मौनताका कारण बालकहरूले महिनाबारीका कारण आफु जन्मिएको कुरा बुझ्न नसक्नु र महिलाहरुले महिनाबारीका कारण यो सृष्टि बचाउने गौरवपूर्ण कार्यको जिम्मा पाएको सामान्य भन्दा सामान्य तथ्य बुझ्न र बुझाउन नसकेको कारण महिनाबारीलाई हानिकारक अभ्यास अन्तर्गत राखेर ब्याख्या गर्नु नै पहिलो त्रुटी भएको छ | कुनै बिशेष जात, क्षेत्र, वा समुहमा बिध्यमान अभ्यास पो हानिकारक अभ्यास हुन् सक्छ | महिनाबारी नेपालमा मात्र नभई संसार भरका महिलाहरु, ट्रान्सम्यान, क्यीर हरुमा हुने प्रकिया हो भने महिनाबारी विभेद संसार भर नै केहि न केहि, कुनै न कुनै माध्यमबाट चली आएको अबस्थामा पश्चिम नेपालका केहि जिल्लामा देखिएका गोठ वा घटनालाई लिएर महिनाबारी अभ्यासको जटिलता वा राजनैतिक, सामाजिक, आर्थिक, बाताबरनीय आदि आयामहरू संगको नकारात्मक असरको नजर अन्दाज गरिएको अवस्था छ | युबाहरु जुन देशको आशा र भरोशा हुन् उनीहरु जता हावा चल्यो उतै हल्लिने भन्दा पनि अनुसन्धानले के भन्छ, विज्ञानले के भन्छ, समाजको वास्तविक धरातल माथि आलोचनात्मक चेतका साथ संस्थाको मिशन र अभियान छेडन ढिलो गरिनु हुन्न | हाम्रो समाजमा देखिएका बिद्यालय छोड्नु, चाडो बिबाह गर्नु, आत्महत्या गर्नु जस्ता समस्याहरु महिनाबारी विभेदसंग जोडिएका कुराहरु हुन् जुन अनुसन्धानले देखाइसकेका छन् | जहाँ जहाँ महिनाबारीका बारेमा मौनता छ, जहाँ जहाँ महिनाबारीका बारेमा बहस, छलफल कम छ त्यहाँ त्यहा चाडो बिबाह धेरै, महिला माथि हिंसा धेरै छ | महिनाबारीका बारेमा कुरा छलफल गर्नु भनेको आफ्नो यो यो जगतको अस्तित्वलाई बुझ्नु पनि हो | महिनाबारी स्वास्थ्यको कुरा गर्दा पनि पेट दुख्ने, ढाड दुख्ने, रगत बग्ने आदि समस्यामा मात्र अल्झनु हुदैन | यी माथि उल्लेख गरिएका समस्याहरु सामान्य हुन् कि जटिल हुन्, भन्ने निर्कोल गर्न, ती समस्याहरुसित जोडिएका मिथ्या, भ्रमहरु नचिरी कुनै पनि महिनाबारी हुने व्यक्तिले समस्याको समधान खोजी गर्न सक्दैन | त्यसैले उनीहरु जानी नजानी कनै परम्परागत औषधी गर्ने, समस्याहरु लुकाएर बस्ने गर्छन जसले गर्दा समस्याहरु झनै जटिल बन्न पुग्छन | महिनाबारी स्वास्थ्यको कुरा मर्यदासंग जोडिएको हुनुपर्दछ | किनभने महिनाबारीको बारेमा खुलेर बहस गर्न सक्ने व्यक्तिले खुलेर आफ्नो यौन स्वास्थ्यको बारेमा वा परिवार नियोजन वा बिहे, बच्चाको योजना वा पाठेघर वा स्तनमा देखिने कुनै गम्भीर समस्याको समयमा नै निराकण गर्न सक्छ | हेर्दा सामान्य लागेका वा यो भन्दा पहिले बेवास्ता गरेका बिषयमा युवाहरुले अब खुलेर लाग्नुपर्छ, धेरै ढिलो भैसकेको छ | हाम्रो समाजमा युबाहरुको चासो महिनाबारी भएका बेला महिनाबारी प्याड वितरण गर्ने, महिनाबारी सरसफाईमा अभियान चलाउने कुरामा मात्र जोड दिएको देखिन्छ | जुन आफैमा सह्रानीय छ | महिनाबारीसंग जोडिएका झन्डै ५० भन्दा धेरै भ्रम,मिथ्या, झुटा चलन, सोच, ब्यबहारको चिरफार नगरी प्याड मात्र बाड्नु वा `सरसफाई’ को कुरा मात्र गर्नु महिनाबारीलाई `फोहोरी’ रगत हो भनेर स्थापित गर्नु हुनजान्छ | महिनाबारीको रगत शुद रगत हो, जुन रगतका कारण हामी सबै मानिसहरु जन्मिएका छौ | यदि सरसफाई, सरसफाई मात्रै भनियो भने महिनाबारी सरसफाई आबश्यक कुरा हुदाहुदै पनि महिनाबारीलाई मर्यादित बनाउन अबरोध हुन जान्छ | रास्ट्र निर्माणको पहरेदार युवाले यस्ता सबालहरुमा समयमा नै ध्यान नपुराएमा यसबाट पर्ने क्षति समाली नसक्नु हुनेछ | यसका अतिरिक्त हाल नेपालमा वितरण गरिएको वा पाइने अधिकाम्स प्याडको “गुणस्तर चिन्ह’ प्राप्त सामग्री हैनन्/छैनन् | बजारमा पाइने प्याडमा रासायनिक पदार्थ प्रयोग गरिएको, जसको कारणले भविष्यमा प्रयोगकर्तामा क्यान्सर देखिएको अनुसन्धानले देखाएको छ | त्यस्तै, ती पलास्टिक मिसिएका प्याड जुन कुहिनको लागि २०० -१००० बर्ष लाग्छ | एउटी महिनाबारी हुने व्यक्तिले आफ्नो जीबनमा आजको बजारको प्याड प्रयोग गरिन भने कम्तिमा पनि डेढ क्विन्टल प्याड वा १५० के जी प्याड प्रयोग गर्छिन जुन आजको प्लास्टिकजन्य फोहोरमा पाचौ स्थानमा पर्छ | आज नै महिनाबारी प्याड जंगल, खेत, नदि कुलो मा बग्रेल्ती भेटिन्छन भने यहि किसिमले उपयोग वा बजार अघि बढे अबको २-३ दशक वा १६ बर्षको युवा ४० बर्ष हुदै गर्दा स्थिति कस्तो बन्ला ? महिनाबारी सामग्री कसरी मानब अधिकार मैत्री वा मर्यदामैत्री बनाउन सकिएला भनेर युवाले गम्भीरतापुर्बक सम्बोधन गर्ने बिषय हैन र ? महिनाबारी महिनाबारी सरसफाई अभियानले महिनाबारी विभेदको आमुल पक्षलाई सम्बोधन गर्न सक्दैन जसका लागि युवाको हस्तक्षेपकारी सम्बोधन अत्यन्तै जरुरी भएको छ | युवाहरुको आर्थिक शशक्तिकरण र रास्ट्रको उद्दमिकरणको कुरा गर्दैगर्दा महिनाबारी सामग्री उत्पादन र बजारीकरण प्राथमिकतामा पर्नुपर्छ | एउटा गुलेलीले दुइवटा चरा मार्नुपर्छ | नंया नंया सोचलाई लगानी गर्ने अनुकुलन बाताबरण सृजना भए मात्र त्यो सम्बभ छ | आजका दिनमा नेपालमा पनि पुरै कुहिने प्याडको उत्पादन शुरु नै नभएका होइनन तर उनीहरुले कच्चा पदार्थ नेपालमा नपाउने, बाहिरबाट ल्याउन साना उद्दमिलाई आर्थिक र अन्य क्षमता नपुग्ने, आदि कारणले सोचे जस्तो नतिजा निकाल्न नसकेको वा बन्दको अबस्थाबाट गुर्जन परेको छ | युवाहरुले नेपालमा नै पाइने बाँस, जलकुम्भी, केरा, सल्ला आदिबाट बन्न सक्ने भएकोले यस्ता सम्बभावानाहरुको खोजी र प्रबधन गर्नेपर्ने देखिन्छ | त्यस्तै युबाहरुको अर्को मुख्य सबाल हो शिक्षा | शिक्षाको गुणस्तर, निरन्तरता मुख्य सूचक त हुन् नै | तर महिनाबारी विभेदलाई शैक्षिक सस्थामा सम्बोधन नगरिकन शिक्षाको गुणस्तर, निरन्तरता सम्भब छैन | बिद्यालय महिनाबारी प्याड निशुल्क वितरण गर्छ, कपडाको पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने प्याड बनाउने तालिम दिन्छ तर महिनाबारी भएको समयमा विद्यालयको क्यान्टिनमा नपस भन्ने निर्देशन दिन्छ | बिद्यालयले महिनाबारीलाई अशुद्द वा फोहोर रगत भनेर पढ़ौच्छ र परम्परागत ढंगले महिनाबारी विभेदलाई बार्न उत्प्रेरित गर्छ | महिनाबारिसंग जोडिएका विभेद र भ्रमलाई शैक्षिक प्रणालीले फ्वान्ल्यंग नफोरेसम्म, यो देशको शिक्षामा उल्लेखनीय सुधार सम्भब छैन | शैक्षिक सस्थामा भएको अमर्यादित महिनाबारी अबस्थाले बिद्यालय स्तरमा हो भने स्वेच्छाले गर्ने बालबिबाह र उच्च विद्यालयको हकमा रोजगारसंग प्रत्यक्षसंग सरोकार राखेको हुन्छ | नेपाल आज दक्षिण यसियामा तेश्रो बाल बिबाह गर्ने देश हो भने ४० % बाल बिबाह १८ बर्ष अघि भएको छ | आज हरेक जिम्मेबार युवा डर, त्रास, लाज, क्रोधले भुतुक्क हुन्छ जब उसले सुन्छ एकदिनमा `सात वटा बलात्कार हुन्छ जहाँ आधा भन्दा बढी बालिकाहरु हुन्छन वा घर सबै भन्दा असुरक्षित स्थान हो छोरी वा महिलाहरुको लागि |’ यस्तो अबस्था किन आउँछ ? गरिबी, अज्ञानता, सामाजिक संजालको दुरुपयोग आदि सरसर्ती आउने उत्तरहरु हुन् | तर झन्डै तीन दशक लामो बिकाश र अधिकारको इतिहासमा लैंगिक हिंसा र महिला माथि हुने हिंसा बिरुद्दका गतिबिधि माथि युवाहरुले प्रश्न गर्न सक्नु पर्छ ? कमी कमजोरी कहाँ भयो, के के भयो ? किन भयो ? कसका कारणले भयो ? बास्तबमा हाम्रो तयारी र कार्य घटना घट्नु अघि गर्नुपर्ने वा रोकथाममा कम काम वा लगानी भएको देखिन्छ |युवाहरुले शक्ति निर्माण प्रकृयाको बिस्लेषण र सम्बोधनमा युबाहरुको ध्यान जानु जरुरी छ किनभने महिनाबारी विभेद नेपालको संबिधान २०७२, घरेलु हिंसा कसुर एन २०६६ अनुसार लैंगिक हिंसा हो | धेरै लैंगिक हिंसाका कारण र प्रभाब दुवै हुन् | महिनाबारी विभेदको कारण पढ्न नपाउनु, पढ्न नसकेका कारण चाडो बिहे गर्नु, चाडो बिहे भएका कारण चाडो बच्चा, धेरै बच्चा वा धेरै स्वास्थ्य जटिल समस्या, घरेलु हिंसा आदि एकपछि अर्को जोडिएर आउछन | अर्थात् महिला माथि हुने सबै हिंसाहरुको मूल कारण महिनाबारी विभेद हो जहाँ युबाहरुको अर्थपूर्ण नेतृत्वको आबश्यकता छ | जसले वर्तमानमा भए गरेका नीति, कार्यक्रमहरुलाई पुनः मुल्याकन गर्दै घरलाई सुरक्षित स्थानमा रुपान्तरण गर्न सकोस | हरेक व्यक्ति र सस्थालाई जबाफदेही बनाउन सकोस | उदाहरणका लागि बाल अधिकार वा बाल बिबाह रणनीतिमा महिनाबारीको उच्चारण पनि गरिएको छैन | महिनाबारी विभेदलाई सम्बोधन नगरी न बाल बिबाह घट्छ न बालबालिकाको अधिकार स्थापित गर्न सकिन्छ | आज युवाको उर्जा दिगो विकास लक्ष्य प्राप्ति गर्नमा केन्द्रित छ भन्दा फरक पर्दैन | हरेक क्षेत्र र तहमा रहेका युबाहरु प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रुपमा दिगो बिकाशमा काम गरिरहेका छन् जु आफैमा सुन्दर पक्ष हो | तर सत्रवटा दिगो बिकाश लक्ष्यमा महिनाबारी विभेदको प्रभाब कम्तिमा पनि ९ वटामा पर्दछ; गरीबी निवारण, भोकमरीको अन्त्य, स्वास्थ्य, शिक्षा, लैंगिकता, पानी, मर्यादित काम र आर्थिक बृदी, जिम्मेबार उत्पादन र उपभोग, शान्ति र न्याय, कतै, कसैले पनि महिनाबारीका बारेमा कुरा गरेको सुनिदैन | यति धेरै सम्बन्ध भएको महिनाबारीलाई उपेक्षा गरेर दिगो बिकाश प्राप्ति सम्बभ छैन | तसर्थ महिनाबारीलाई मर्यादित बनाउदै समृद् र न्यायमुखी समाजको निर्माण गर्नको लागि युवाहरुले अब भाग्नु हुदैन र भाग्ने ठाउँ पनि छैन | महिनाबारी विभेदले समाजमा उत्पन्न गराउने अल्पकालीन र दीर्घकालीन राजनैतिक, सामाजिक, आर्थिक, बताबरनीय असरहरुलाई मध्यनजर राख्दै युवाहरुले महिनाबारी विभेदलाई सम्बोधन गर्न महिनाबारीलाई `राजनैतिक सबाल’ को रुपमा सम्बोधन गर्न अब ढिलो गरिनु हुन्न | धर्म र सस्कृतीलाई दोष थोपरेर पल पल छोरीहरुले/महिलाहरुले मर्यादा गुमाएको क्षण र क्षति टुलुटुलु हेरेर नबसी इमान्दारीपुर्बक जिम्मेबारी लिदै, आफु नै घर हुदै टोल समाजमा नमुना बनेर देखाउनु पर्छ भने नीतिगत रुपमा `कम्फर्ट जोन’ बाट माथि उठेर रुपान्तरणको लागि बिगुल फुक्न ढिलो गर्नु हुन्न | संबिधान भन्दा माथि कोहि पनि छैन, संबिधानको कार्यन्वयन गर्दा न कोहि सानो हुन्छ न अपमानित | युवाहरु अब परिणाममुखी, समाज रुपान्तरणमुखी परिबर्तनका बाहक बन्नुपर्छ | महिनाबारीलाई मर्यादित बनाउन साझा अभियान छेड्नु पर्छ | (The article prepared for the magazine of Youth Council)

Dignified Menstruation, Namsaling, Ilam

Radha Paudel Foundation spent full four days for assessing the situation of menstrual practice at Namsaling, Ilam through NCDC. Here are few glimpse... 1. Magar: Not allow to do worship, not cooking, not giving water, not allow to work in kitchen garden, not allow to touch plant of fruits, not allow to go any cultural programs such as worship, bratabandha, puran, 2. Dulal: Not allow to do worship, not cooking, no milking, not allow to wear other’s cloth, not touching water, not celebrating of festivals, not serving water to others, not touching foods, not allow to wash cloth to others, not allow to pick up of foods by own self, 3. Limbu (Kirat) Not allow to do worship, not entering in to kitchen garden, not serving food to others, not going outside or at neighborhood 4. Rai Not allow to do worship, not celebrating festivals, not entering in to worship places, not touching plants while gardening zinger, no watering to flowers and young plant of chilies 5. Tamang Not going to kitchen garden, no worship, not gardening of flowers, not touching seeds, not cooking.....

Glimpse of Jumla Trip by team of Radha Paudel Foundation, March 12-18, 2021

Radha Paudel Foundation had visited the Jumla about 1.5 years due to COVID-19 Pandemic. Anupa Regmi and Radha Paudel were in team. They facilitated three workshops to Sarbodaya Nepal, had made monitoring visit in educational support program, photography resource center, planning meetings for Kita Jatra, meeting the inspiring women activist, men champions and so on. Here shareing the few photos from trip as record. w

Radha Contributed for eliminating the violence against women and dignified menstruation through Every Women Treaty. She had special delegated for Chili and Nepal 

Menstrual Discrimination in Sarlahi district Nepal

These pictures are enough to understand the the menstrual discrimination in Sarlahi district, Nepal that is organized by Ministry of Water Supply and Facilitated by Miteri Jaibik Pad and Radha Paudel Foundation

Urgency to speak about Dignity of Menstrurators by boys and men

My father who never ever been to school, struggled for bread and shelter in the remote part of Nepal , about 50 years back, he sent his five daughters to school and treated them as equal as my brother by allowing us to put the fire on pyre of death body of our mother,  and so on. Similarly, when I taught him about the process of menstruation, since then he never imposed any forms of restrictions during menstruation.  As my father, there are many fathers or men are not only supporters, change makers, allies but also holding accountability at personal and interpersonal level without having any orientation or training around human right or advocacy. Thus, all men are not same. 

Dialogue on Dignified Menstruation at Chitwan

 Dignified Menstruation at Bharatpur with the member of four municipalities 

By caste, they are Bramin, Dalit, Janjati and covering entire Chitwan as local government. Almost all are practicing the restrictions during menstruation related with food, touch, mobility in first menstruation and in regular one. 

ToT on Dignified Menstruation at SudurPaschim, Nepal

Facilitated the training on Dignified Menstruation: Context, Challenges and Way Forward in 16-17 February, 2021, organized by Ministry of Social Development, SudurPachim Pradesh at Dhangadi, Kailali. Dignified Menstruation, its context, urgency, importance, mainstreaming, policies, laws etc discussed through participatory methods including songs, book (Dignified Menstruation is Everyone's Business) discussion. 

Song

 बाचेर मर्नेहरुको कथा हो म,

बाचेर मर्नेहरुको कथा |

जितेर हार्नेहरु, निरीह नयनले हेरिरहेछु म,

जितेर हार्नेहरुको कथा |

शिखरमा, हिउले पुरिएकाहरुको कथा हो म,

शिखरमा, हिउले पुरिएकाहरुको कथा |

Message to Lamra Sambad: Gauka Kuda 2077, "लाम्रा संवाद: गाँउका कुडा २०७७

 म २०५८ सालदेखी जुम्लामा भौतिक रुपमा जोडीए | सँगै जोडीए लाम्रासँग | खलङाबाट नजिक त् थिदै थियो, बिशेष पनि थियो | `मितेरी' शान्ती निर्माण रणनितीका आधारमा जन्मिएको मेरो सम्बन्ध |मित लगाउदै दलित र बाहुन, धनी र गरीब, शिक्षित र अशिक्षित, बालक र जेष्ठ, महिला र पुरुष, धामी डाङ्रिरी र पन्डित, किसान र् शिक्षक, मन्दिर र खेत, लेक र नदी, घोडा र भेडा, छाउगोठ र् घर, राब्लो र सिमी, मार्सी र चोतो आदी सबै सबैले मलाई प्रेम गर्छन् | न्यानो, फराकिलो अन्गालोको फडा फिजाएर बिनाशर्त स्वागत गरिरहन्छन | तिनको प्रेमराग पातल मुनी, दाँया बाँया, पूर्व पश्चिम अर्थात अस्त्रेलिया देखी अमेरिका, जर्मन देखी घाना सम्म कोरोना जस्तै फैलिएको छ तर फुटाएर हैन जोडेर, गासेर, बुद बुद जोडीएर | हिउका बुद जोडीएर ठाडो अनी कन्जिरोबा झै |     

माओवादी युद्दका बेला पनि लाम्रासँग बिशेष सम्बन्ध छ | सायदै म् सँगै जान्छ होला | जेहोस् म् भाउ, त्वाटिकि, सिक्सिकी, छोरी, फुपु, दिदी, लोह खैनीमन्ठ सबै सबै हुँ | मलाई सबै नाता प्यारा र राम्रा लाग्छन | यिनिहरु म् सँगै जान्छन म जहाँ जान्छु |

8 December, International Dignified Menstruation Day

The taboos, stigma, restrictions and discrimination associated with menstruation is s form of sexual and gender based violence. Irrespective of class, caste, religion, region, it is practicing across globe at various forms and degrees. The CEDAW’s (article 1-16), ICPD, and many international human right instruments are validate this facts.

Talk Period. Stigma- Shame- Advocacy

 

Panelist for University of Arizona, USA October 18, 21.45 Nepal Time

Menopause Café, UK in conversation with Radha Paudel

 

Dignified Menstruation means Menopause too. Here is the link for details.

https://anchor.fm/menopausecafe/episodes/In-conversation-with-Radha-Paudel-ekp2mn/a-a1pvsn

December 8, Dignified Menstruation day

``महिनाबारीसंग जोडेर कुनै पनि किसिमको छुवाछुत, विभेद,दुर्ब्यबहार वा हिंसा मुक्त अवस्था नै मर्यादित महिनाबारी हो | ''

                                                          दक्षिण गोलार्दयीय मर्यादित महिनाबारी संजाल

                 

 

पृष्ठभूमि: महिनाबारी प्राकृतिक अबस्था भए तापनि सबै जात, बर्ग, क्षेत्र, धर्म आदिमा महिनाबारीलाई `अशुद', `फोहोर' रगत स्थापित गर्दै बिभिन्न नाम र तहमा (देखिने, नदेखिने, धेरै थोरैआदि) निषेध, विभेद र बार्नुपर्ने कुराहरु अभ्यासमा छन् | यस्ता अभ्यासहरूले महिनाबारी हुने व्यक्तिको शशक्तिकरण, स्वास्थ्य, शिक्षा, रोजगार, सरसफाई आदिमा अल्पकालिन र दिर्घकालिन रुपमा असर पार्दै सिंगो परिबार र समाजलाई असर पारेको तथ्य अनुभब र अनुसन्धानहरुले प्रमाणित गरिसकेका छन् | 

Dignified Menstruation is for Mesopause too.

This is the interview is done with Helen from Menopause Cafe, UK. By considering the inaccessibility to all of this interview, major points recorded here for letting you know about the linkage between Dignified Menstruation and Menopause.