The history of Menstrual Discrimination

 

महिनावारी विभेदको नालीबेली

यो पृथिबीमा पाठेघर र अन्डाशय लिएर जन्मिएका व्यक्तिहरु अपवादमा बाहेक सबै महिनावारी हुन्छन जुन जैविक अनिबार्य प्रकिर्या हो | चिम्पान्जीको उदयसंगै वा ४ खर्ब बर्ष देखि महिनावारी बिध्यमान भएको रेकर्डमा देखिन्छ | बिशेषत मानब बिकासको क्रममा कृषियुगको शुरुवात हुँदै गर्दा महिलाहरु महिनावारी भएको देखेपछी डर, आश्चर्य, शंका संगसंगै महिलालाई फरक दृष्टिकोणले हेर्दै भिन्न ब्यबहार जस्तो `फोहोरी’ गर्न थालेको अनुमान गर्न सकिन्छ | यहि परिवेशमा समाजलाई अनुगमन गर्न बनेका नियम वा धर्ममा त्यहि फोहोरी भगवानको पापमा स्थापित हुँदै अन्तत महिलाहरु फोहोरी, अपवित्र भन्ने सोच स्थापित हुँदै गयो | अझ केहि महिलाहरुलाई महिनावारीका कारण देखिने केहि गम्भीर अबस्थाका  कारण महिलाहरु खासमा कमजोर प्राणी हुन् भन्ने कुराले स्थान पाएको देखिन्छ | यसै कारणले महिनावारी भएका बेला के के खान हुन्छ/हुँदैन, के के छुन हुन्छ/हुँदैन, कहाँ कहाँ जान हुन्छ/हुँदैन भन्ने सिमा वा बन्देजहरु निर्माण भए | अभ्यासमा आए | बानी परे वा परम्परा बने | संस्कार बने | महिलालाई कमजोर, शक्तिबिहिन, पापी वा फोहोरी मानिएका कारण उनीहरुको पूर्ण जिबन (जिबनभर) नै कमजोर, परनिर्भर बनाइयो | बिभिन्न नियमहरुको निर्माण गरी महिलालाई नियमन गरियो | जसले गर्दैन उसलाई बहिस्करण गर्ने, होच्याउने वा सजाय दिने  आदि गरेरै भए पनि महिलाहरु पुरुषको मातहतमा राख्ने पद्दति बन्यो | एतिहासिक र संस्कृतिक रुपमा महिलाहरु निम्सरो बनेपछि यसको प्रभाब समाजका अन्य अयबयमा पनि पर्दै गयो अन्तत शक्तिको बाघडोर नै पुरुषमा पुग्यो |

त्यस्तै एउटा परिवारमा शक्ति निर्माण र पितृसत्तात्मक सोचको निर्माण र सामाजिकीकरण कसरी भैरहेको हुन्छ भनेर हेर्नु पनि जरुरी हुन्छ | बच्चा जन्मेपछि करीब ३ बर्षको उमेरमा नै आमा वा बाको गतिविधिमा चासो हुन्छ | केहि समयसम्म स्मरण पनि गर्न सक्ने क्षमता भएकोले मेरो आमा महिनावारीको अभ्यासमा छन् भन्ने थाहा पाएको हुन्छ | तर करीब ६-९ बर्ष देखि आफ्नो जिबनमा जोडेर हेर्न थाल्दछ | छोरीहरुले आफु महिनावारी हुनु पूर्व नै `म ठुली भएपछी महिनावारी हुन्छु, मैले पनि आमाबाले भने झैँ, गरेझै सबै बन्देजहरु गर्नुपर्छ, म फोहोरी, म सानो, म पापी (ठाउँ अनुसार शब्द फरक हुनसक्छ तर मान्यता एकै हो) | यो अवस्था करिब ६ बर्ष ( ७ बर्ष देखि १३ बर्ष सम्म-यदि महिनावारीको १२ बर्षमा भएको मान्ने हो भने)| यो बुझाई यतिसम्म शसक्त हुन्छ कि कुनै पनि व्यक्ति वा निकायले यो सोच बदल्न हम्मेहम्मे पर्छ | धेरैजसो अबस्थामा स्वतस्फुर्त रुपमा किशोरी आफै गर्न थाल्छिन वा महिनावारीका बन्देज अभ्यास गर्छिन | म महिला भएर जन्मनु मेरो भाग्य, मैले प्रश्न गर्न हुदैन, सहनुपर्छ आदि आफुलाई निम्सरो देख्ने बिम्बहरू कति सिक्ने, आफुले अर्थ लगाउने, नया अभ्यास वा नियम पनि निर्माण गर्ने भएर जान्छ | उनलाई आफु, आमा भन्दा भाइ, दाइ वा बाप्रति बिस्वाश र भरोशा /बिस्वाश लाग्न थाल्छ | अर्कोतिर छोराहरु त्यहि उमेरमा म पबित्र, कहिल्यै महिनावारी हुनु नपर्ने, म खास मान्छे भन्ने भावनाको विकास हुन्छ | परिवार र समाजको सदस्य वा उनीहरुको व्यवहारले पनि यहि कुरा पुस्टि गर्दै गएको हुन्छ |  हरेक दिन (समुदायमा) वा हरेक महिना (परिवारमा) कोहि न कोहि महिनावारी हुने हुँदा यो शक्ति निर्माण प्रक्रिया र पोजिशिनिंग पनि स्मरण, पुनः स्मरण हुँदै जाँदा बलियो पनि हुन्छ |  अन्तत सबैतिरबाट छोरीहरु कमजोर र छोराहरु बलिया भन्ने अबधारणा निर्माण र लागु हुन्छ | यसरी महिनावारी विभेदले शक्ति र पितृसत्तात्मक सोच दुबैको संगसंगै निर्माण र सामाजिकीकरण हुन्छ | मार्क्सवाद वा अन्यहरुले पितृसत्तात्मक सोचको निर्माणको ब्याख्या फरक तरिकाले गर्ने/गरेकोले पनि महिनावारीको विभेद बहसमा आउन नसकेको हो | शहर वा बिकशित देशमा पनि महिनावारी विभेद फरक नाम, स्वरुप वा बहानामा अभ्यासमा छ | कतिपय ठाउमा सजिलै देखिन्छ भने कतिपय ठाउमा देखिदैन |अन्य सामाजिक अबस्थाका कारण तरिकाहरु फरक होलान, आयाम फरक हुनसक्छ , धेरै थोरै होलान तर केहि न केहि विभेद जहाँ सुकै छ | इलाम/काठमाडौँ/पोखरामा महिनावारी भएका बेला छुटै कोठा/कुनामा सुत्छन् देखिदैन तर पश्चिम नेपालका केहि भागमा देखिन्छ | सन् २०२१ को जनवरीमा बेलायतमा प्रकाशन गरिएको अध्ययनमा दश जना महिनावारी भएका महिला मध्य ९ जनालाई चिन्ताको महसुस गर्छन | अझै रजनोबृतिको, यौन तथा लैंगिक अल्पसंख्यक, अपांगता भएका, प्रकोप र महामारी भएका समयका कुरा गर्ने हो भने यो अझै डरलाग्दो छ | कोरोनाको मूल मानिने युआन,चीनका महिला स्वास्थ्यकर्मिहरुले महिनाबारी विभेदका कारण लुकेर गर्भ निरोधक औसधि सेबन गर्न बाध्य भएको घटनाले स्पस्ट पार्दछ कि महिनावारी विभेदको जटिल र बहुआयामिक प्रकृति |

हो महिनावारी विभेद एकदम जटिल र बहुआयामिक छ | यो केवल ५ दिन बग्ने पाच पसर वा ८० मिलि रगतको कुरा होईन | महिनावारी विभेदले पेटमा बच्चा आएदेखि मृत्यु प्रयन्तसम्म खास गरी नकारात्मक असर गरेको हुन्छ | लिंग पहिचान गरेर भ्रुणहत्या गर्ने, जन्मेपछि बाकसमा राखेर झाडी वा खोल्सोमा फाल्ने, स्याहार सम्भार कम गर्ने, नपढाउने/सरकारी स्कुल राख्ने, धेरै काम लगाउने आदि कसलाई गरिन्छ ? जबाफ आउछ -छोरीहरुलाई | महिनावारी बार्ने भए स्कुल जान नपाउने, गए पनि विभेदका कारण ४ बजे नै उठेर तयारी गर्नुपर्ने, गृहकार्य गर्नलाई अनुकुल बाताबरण (बस्ने ठाउँ, उज्यालो, कपि किताब आदी) नहुने, स्कुलमा पनि महिनवारीलाई लाज वा निषेध गर्ने/हेर्ने भएकोले भित्तो, कुनोको छेउमा बस्ने, बाक्ला लुगा वा डबल लुगा लगाउने, हेर्दै उज्यालो नदेखिने लुगा लगाउने, पढाई भन्दा रगत देखिन्छ वा बेन्चमा लाग्छ कि भनेर सोच्ने, स्कुलको सरचना महिनावारी मैत्री नहुने आदि कारणले पढाई बिग्रने/असफल हुने र अन्तत भागेर वा परिवारले बिबाह गरिदिने अभ्यास देखिन्छ | यहानेर महिनावारी विभेद एक्लै, सिधा देखिएको छैन | यो कारण र नतिजा दुवै हो |  माथि उल्लेख गरिएका आनीबानी र उल्लेख नगरिएका अदृश्य क्रियाकलापहरु जस्तो, सफा लुगा लगाउने, सधै सुत्ने ओछ्यानमा नसुत्ने,  भोक तिर्खा लाग्दा आफै सधै झैँ झिकेर खान नपाउने आदि कुराहरु सयुक्त रास्ट्रसंघको यौनिक र लैगिक हिंसाको परिभाषा होस् वा नेपालको घरेलु हिंसा कसुर एन २०६६ ले परिभाषित गरेको यौनिक, शारीरिक, भावनात्मक र स्रोत र अबसरबाट बन्चित हिंसा हुन् | नेपालको संबिधानले ग्यारेन्टी गरेका मौलिक अधिकारहरु जस्तो सम्मानपुर्बक जिउन पाउने अधिकार, स्वतन्त्रताको अधिकार, खाना, बासको अधिकार, शिक्षा, स्वास्थ्यको अधिकार, छुवाछुत बिरुदको अधिकार, महिलाको हक आदिको हनन पनि भैरहेको हुन्छ | यसो त महिनावारी विभेदले बिबाह मात्र हैन २४ सै घण्टा प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रुपमा अनबरत असर  पुराईरहेको हुन्छ | तर दृष्टिकोण नै फरक भएकोले महिनावारीका कारण हो भन्ने नै महसुस नभएको अबस्था हो |

अलिकति हाम्रो बिगतलाई नियालेर हेर्ने हो भने सन् १९४८ बाट वा ७३ बर्ष देखि विश्वले मानब अधिकारमा काम गरिरहेको छ | तर माथि उल्लेख गरिएका विभेदले हनन गरेको मानब अधिकारको आबाज बिरलै सुनियो भन्दा अतिशयोक्ति नहोला | त्यसैगरी सन् १९७९ देखि वा ४२ बर्ष देखि महिला माथि हुने सबै खालका विभेद बिरुदको महासन्धि (CEDAW) मा काम भैरहेको छ तर महिनावारी विभेदले पलपल निम्त्याएका विभेद र हिंसाहरुको मानब अधिकारमुखी सुनुवाई भएको देखिदैन | पछिल्लो समय संसारभर बढी चर्चामा भएको नीति भनेको लैगिकता र समाबेशी नीति हो जसलाई जेसी नीति वा जेसी बिज्ञ वा लैंगिक उत्तरदायी बजेटका नामले सरकार र गैरसरकारी निकायमा प्रशस्त सुनिन्छ | तर ती नीति वा बिज्ञले महिनावारी विभेदको उच्चारण पनि गरेको देखिदैन | समस्या नै पहिचान नभएको अबस्थामा सम्बोधन (मर्यादित महिनावारी) हुन्छ भनेर बिस्वाश गर्नु भ्रम मात्र हो | मर्यादित महिनावारी महिनावारी विभेद न्यूनीकरण गर्ने रणनीति वा रोड म्याप हो |

केहि बिज्ञहरुलाई लाग्न सक्छ कि मैले/हामीले बिगत २७ बर्षदेखी अर्थात् सन् १९९४ कायरो सम्मेलनदेखि म/हामीले प्रजनन अधिकारमा काम गरेको छु/छौ  | झट्ट हेर्दा हो जस्तो पनि लाग्छ तर मर्यादित महिनावारीमा काम गरेको भनेर भन्न गाह्रो छ | किनभने नेपालमा प्रजनन स्वास्थ्यमा काम गर्न थालेपछि लाज, निषेध, विभेदका बीच नै महिनावारी शरीर बिकासको एक चरण, सामान्य लक्षण हुँदै सुरक्षित मातृत्वमा केन्द्रित रह्यो (जुन केहि हदसम्म सफल पनि छ) | तर महिनावारी र यो संग जोडिएको विभेद यसको व्यक्ति (किशोरी, महिला, क्विर, ट्रान्स म्यान)को जिबनचक्रसंगै सामाजिक, आर्थिक, राजनीतिक, पर्यबरनीय आदि पक्षलाई विश्लेषण गरिएन अर्थात् महिनावारी विभेदले बहसका लागि प्राथमिकता पाएन |

अर्कोथरी विज्ञहरुको मत हुन्छ कि हामीले मर्यादित महिनावारीमा काम गरेका छौ किनभने प्याड बाडछौ, चर्पी बनाउछौ वा पानीको ब्यबस्था गर्छौ | झट्ट सुन्दा हो कि झैँ लाग्छ | तर यो महिनावारी  सरसफाईमा काम गरेको हो | तपाइले बाड्नु भएको प्याड, बनाउनु भएको चर्पी, वा सहयोग गर्नु भएको स्कुल मर्यादित महिनावारी मैत्री छन् कि छैनन् भन्ने कुरा महत्वपूर्ण हुन्छ | आप रोपेर ओखर नफले झैँ मर्यादित महिनावारीको लागि विभेद छ कि छैन भन्ने कसी लगाउनु पर्छ | यो आफैमा गाह्रो पनि छ | व्यक्ति धेरै पढेको वा विदेश पढेको हुनसक्छ वा संस्था धनी हुनसक्छ तर मर्यादित महिनावारी मैत्री व्यक्ति/संस्था नहुन सक्छ | मर्यादित महिनावारी व्यक्ति, परिवार, संस्था,स्कुल, सार्बजनिक/नीजी कार्यालय सबैतिर २४ सै घण्टा हुनुपर्छ | जसको सामान्य आधार भनेको बहस खुल्ला गर्ने, विभेद नगर्ने, आचार सहिंता बनाएर लागु गर्ने, आदि कुराहरु पर्दछन | अर्थात् महिनावारी हुनुपुर्ब, भैसकेको, हुँदैगरेको, सुक्दै गरेको, सुकेको (रजनोबृति) सबै तफ्तालाइ मर्यादित बाताबरण हुनुपर्दछ | अर्थात् महिनावारिकै कारण लज्जित हुनुपर्ने, जागिरमा खटपट हुने, सम्बन्धमा दरार आउने, अमर्यादित, हीनताबोध हुने आदि अवस्था निस्तेज हुनु पर्दछ |त्यसैले मर्यादित महिनावारी नीतिगत तहमा आई मुलप्रबाहीकरण हुनु आजको आबश्यकता हो |

तर अफसोच नै मान्नुपर्छ कि हामीहरु अधिकाम्सले सबै तह र तफ्तामा महिनावारी विभेदलाई बुझ्न नै खोजिरहेका छैनौ | कसैका लागि नारिबादिको ठेक्का, कसको लागि विकासे एजेन्डा वा डलरबादि, कसैको लागि महिलाको मामला, कसैको लागि गरीब/अशिक्षितहरु सबाल, कसैको लागि सेलिब्रिटी बन्ने माध्यम, कसैको लागि सस्कृति आदिको रुपमा हेरिएको छ |

हामी बदलिन बाध्य छौ | बदलिरहेक छौ | सिक्दैछौ | सिक्दै रहनुपर्छ वा सच्चिन तयार हुनुपर्छ | आज सिकेका, ठिक भनेका मानकहरु अनुसन्धान र अनुभवले भोलि बेठिक भन्छन/भन्न सक्छन | आज पनि धेरैलाई आफुले महिनावारिका कारणले सधै गर्ने क्रियाकलापबाट छुटिएको वा महिनावारी भएका बेला गरिरहेका आनीबानी फरक हुन् भन्ने स्वीकार गर्न गाह्रो लाग्न सक्छ | अग्लो सफा घरमा, धनी परिवारमा, इन्टरनेट र टेलिभिजन सहित फरक क्रियाकलाप महिनावारी बार्ने अभ्यास वा विभेदको स्वरूप हो भन्ने लागेको छैन | त्यसैगरी भाषाले केवल संचारको मात्र काम गरेको हुँदैन यसले सोच निर्माण गर्न पनि उत्तिकै भूमिका खेलेको हुन्छ | समाजले हिजो अस्ति देखेका, बोलेका भाषाको मर्म खोजेको छ ? मानबता छ कि छैन बिस्लेष्ण गरेको छ | अनि गरेको छ मर्यादा | किनभने समाजले यसकै लागि वा लोकतन्त्रका खातिर लडेको छ | व्यक्ति होचो-अग्लो, गहुँगोरो -गोरो, धनी-गरीब, गाउ- शहर आदि  सबै फरक फरक हुन्छन तर साझा कुरा मर्यादा हुनुपर्छ | मर्यादा शिथिल भएर वा थिचिएर समाज अग्रगमन हुन् सक्तैन |यसका लागि फेरी पनि पल पल नै लोकतान्त्रिक अभ्यास हुन् जरुरी छ | सुन्न जरुरी छ | भोग्नेको आबाज सुन्न जरुरी छ |महिनावारी विभेद दृश्य महिनावारिले निर्माण गर्ने अदृश्य  शक्ति निर्माण गर्ने राजनीतिक सबाल हो | मर्यादित महिनावारीलाई राजनीतिक अधिकारका रुपमा सम्बोधन गरेमा मात्र महिनावारी विभेद र यसले सृजना गर्ने तमाम विभेदको न्यूनीकरण सम्भब छ |  

 

        

 

 

Menstruation or Menstrual Discrimination or Menstrual Practice

 

महिनावारी वा महिनावारी विभेद वा महिनावारी बार्ने चलन/अभ्यास

गएको साता झरी परिरहेकै थियो तर नेपाली सामाजिक संजालको बजार एकाएक हपक्क तात्त्यो | यो बजारका बारेमा धेरै बेखबर नै थिए | तर कोहि बेखबर भएको नाटक गरिरहेको भान हुन्थ्यो | केहि बर्षौ देखि साची राखेको रिस, डाह पोख्न आतुर थिए भने कोहि दुबिधामा भएको महसुस हुन्थ्यो | कोहि जसरी पनि जित्नको लागि आतुर थियो | त्यो बहससंग जोडिएको अन्तर्निहित मर्मप्रति सचेत बर्गको दिगमिगी, हाम्रो समाजमा बिधमान नागरिक आन्दोलन वा अधिकारको एना पनि हो | त्यो परिवेशले मलाई यो लेख लेख्न उत्प्रेरित गर्यो | त्यस बहसमा अ/प्रत्यक्ष सग्लन सबै व्यक्तित्वहरुलाई धन्यबाद ! त्यहि बहसको सेरोफेरोमा लेखिएको छ  यो लेख |   

Democracy and Menstrual Discrimination

 

लोकतन्त्र र महिनावारी विभेद

`पुडो सरेकी छ’ मैले मेरो बाको मुखबाट पहिलो पटक सुनेको महिनावारीलाइ सम्बोधन गर्न प्रयोग भएको शब्द हो | आमाले भने `पन्छिए’ भन्ने शब्द प्रयोग गर्नुहुन्थ्यो | समयचक्रसंगै यसका बिभिन्न नामहरु बिसेषगरी नेपाली भाषामा थाहा पाउदै गईयो जस्तो बाहिर सरेको, पण्डितनि भएको, माइत गएको, महारानी भएको, कमिनी भएको, दमिनी भएको, छुई, छाउ, रजस्वाला, मासिकधर्म, रक्तस्राब, महिनावारी, छाउपडी, छाउ, पड्किएको, फुटेको, फड्केको, कागले ठुगेको, जुकाले टोकेको, बाहुनी भएको आदि | यदि ठाउँ, सम्प्रदाय आदिको आधारमा खोज्दै जाने हो भने यसको सुची लामो हुनेछ | महिलाहरुको योनिबाट प्राकृतिक अनिबार्य प्रक्रियाका रुपमा, निश्चित समय भएपछी आउने शुद्ध रगतलाइ प्रयोग भएका शब्दहरुको आ-आफ्नै सास्कृतिक, भौगोलिक र  एतिहासिक परिवेशमा अर्थ र मान्यताहरु भएतापनि साझा कुरा भनेको महिला फोहोरी, अपबित्र, कमजोर हो | अझ गहिरिएर हेर्ने हो भने `शक्तिविहीन’, अबस्था हो | रगत फोहोर हुन्छ नि भन्ने सामान्य तर्क समाजमा देखिएता पनि यो राजनैतिक शक्ति निर्माण गर्ने मुख्य सूचक हो | हाम्रो पहिलो एकाई संसद भान्सामा महिनावारी भएको व्यक्तिको सहभागिता निषेध छ | सहभागिता मात्रै हैन हेर्न, देख्न, पवित्र मानिएका मानिसहरु हिडेको बाटो हिड्न निषेध छ | त्यो निषेध गोरेटो हो भन्ने लाग्छ तर गोरेटो त् हुँदै नै हो गोरेटो जिन्दगीको/ करियरको पनि हो | पुरुष हिडेको हरेक गोरेटो हिड्न बन्देज थियो | बन्देज छ |अप्ठेरो छ | त्यसैले राज्य, नागरिक समाजका सबै संयन्त्र लागेर ती गोरेटाका काँडे तारहरु, उल्झनहरु पन्छाउन लागि परेको छ | यो पहल निरन्तर छ | निरन्तर रहिरहनेछ | यो निरन्तरता सामजिक न्याय तथा सामाजिक रुपान्तरण, बैज्ञानिक, अग्रगमनका पक्षमा, लोकतन्त्रका पक्षमा हुनुपर्छ |  हरेक व्यक्ति र संस्था जो लोकतन्त्रमा बिस्वाश गर्छ त्यो उसको दायित्व हो/हुनपर्छ |  

Talking points of Interview, Sweden

 

Know about you and what inspired your work on dignified menstruation and menopause

Namaste, god morgan, good morning, good afternoon and good evening  

Thank you so much for having me. On behalf of GSCDM, I am humbled and honored.

·      Today, people call me as Former anesthetic Nurse, converted as Author, activist and founder for global network called global south coalition for dignified menstruation

·      Regards to inspiration: Its about four decade’s long struggle, pain and passion though I grouped in three levels.

No tax on menstrual pad

#मर्यादितमहिनावारीको बृहत र बहुआयामिक अबधारणा अनुसार #महिनावारीसामग्री #मर्यादाकेन्द्रितमर्यदाके हुन् कम्तिमा पनि तीन `पी' भएको हुनुपर्छ |

P- People- or menstruator- right to choice, free from chemical, assure the dignity, available

P- Planet- care of the planet, waste management

P- Pocket- cheap + locally produced, affordable

https://www.setopati.com/social/249738?fbclid=IwAR2Q8e7HAMz934xgZBODZFT5KCV7MiW59WAOxJVWkS4ufyoVoUvlA2FUs68

This is discriminatory message

 

महिनावारी विभेदको एक स्वरूप छाउपडी अभ्यासप्रति रचनाकारको सहानुभूति रही गीत नै लेख्ने/गाउने कदमसम्म अघि बढ्नु भएकोमा उच्च सम्मान छ | तर यो गीत यहाले भन्नु भए झैँ समानुभुती वा बैज्ञानिक वा मर्यादामुखी भने मान्न सकिदैन |

The men is the cause for violence against girls and women

 

 हिंसाको जड पुरुष  |

राधा पौडेल [1]

सबै भन्दा सुरक्षित स्थान कुन हो ? भनेर कसैलाई सोध्ने हो भने `घर’ सबैको साझा जबाफ आउने कुरामा दुइ मत छैन | चाहे जुन सुकै पृष्ठभूमिको होस्, घर प्यारो, राम्रो र सुरक्षित लाग्छ | घर प्रति आस्था, प्रेम र संस्कार छ तर यो बास्तबिकता हैन | बिगत लामो समय देखि देखिएका लैंगिक हिंसाहरुको तथ्यांक हेर्ने हो भने घर सुरक्षित ठाउँ हैन | छैन | सन् २०२० मा राष्ट्रिय महिला आयोगको तथ्यांक अनुसार ९३ प्रतिशत हिंसा घरमा घटेका छन् भने त्यसमा ८२ प्रतिशत घटनाहरु घरका पुरुष सदस्य जस्तो हजुरबा, बा, दाई, भाइ, काका, मामा वा घरमा काम गर्न आइरहने व्यक्ति जस्तो टिउशन पढाउन आउने शिक्षक |

Mehendi for Dignified Menstruation

Menstruation is biology and menstrual discrimination is a form of sexual and gender based violence, and an abuse of human rights. Gift For Girls (GFG), a youth lead campaign in Sunwal, in the Lumbini provience of Nepal, has been working in partnership with the Radha Paudel Foundation(RPF), a secretariat of Global South Coalition for Dignified Menstruation (GSCDM). GFG is youth based organization working for advocating dignified menstruation through mobilizing child clubs and its members, marking the local, national and international days.

Dignified Menstruation is a comprehensive approach to address complex and multifaceted menstrual discrimination. Therefore, we have been trying to raise awareness through sports, celebration of menarche, and birthday, religious and cultural days, using social media. In this connection, GFG/RPF choose the Mehendi for dignified menstruation for celebrate Shrawan month (July 15-August 15), a month of Mehendi.  

Due to COVID pandemic, the discussion took place virtually. Then, very limited friends gathered nearby along with their siblings and made various types of arts and slogans. They used the smart mobile to take photographs and uploaded through Facebook and Instagram. Once it went through social media, the members of child club from other parts of country e.g. Udayapur started to follow and shared via social media by tagging us.

Shrawan month is an important time for Nepali people; some celebrate only for the first day of it, some celebrate for a month, some celebrate for weddings, and some ignore it altogether.

We decided, given it’s diverse use, that we could use the practice of Mehendi as a transformative strategy to promote dignified menstruation. This allows girls and boys, and everyone else, to connect the brain and uterus and cherish the essence of menstruation for them and for this planet. Due to the creativity and enjoyment of the practice of Mehendi, this offers the benefit of connection and bonding which are important for dismantling the taboos, myths, restrictions, shyness, silence and isolation of menstrual discrimination in Nepal. Since this campaign is being promoted through social media and going viral! the message is reaching so many people who can enjoy it and benefit.

Nepal is a Country of Dignified Menstruation

 …dof{lbt dlxgfjf/LÚ cleofgsf] b]z–g]kfn

/fwf kf}8]n[1]

ljsf;, r]tgf / lzIffsf] :t/df k|ult eP klg cfw'lgs g]kfndf ljljw lsl;dsf dlxnf lje]b ljBdfg 5g\ . o; dWo] dlxgfjf/L x'Fbf ul/g] lje]b cToGt kL8fbfos 5 . x'gt tYosf cfwf/df ljZn]if0f ubf{ dlxgfjf/L lje]b g]kfndf dfq} xf]Og ;+;f/e/ cEof;df g} /x]sf] b]lvG5 . dlxgfjf/L lje]b eÌfn] dlxgfjf/L x'g] JolSt -lszf]/L, dlxnf, 6«fG;Dofg,SjL/_ n] cfˆgf] hLjgdf dlxgfjf/Lsf sf/0fn] s'g} klg lsl;dsf] ;ª\sf]r dfGg'kg]{, afg{'kg]{ afWotf jf plgx¿ dflys]f lgif]w, lx+;f, b'\Jo{jxf/sf] cj:yf xf] . o;sf] gfd, :j¿k, dfqf, km/s km/s lsl;dsf 5g\ . st} ;lhn} b]Vg ;lsG5, st} b]lvb}g, st} nfdf] ;"rL 5, st} 5f]6f] t/ ;a} hft, ju{, If]q / wd{df cem} klg cEof; d} 5 . h:t} afh'/fdf 5fpk8L, h'Dnfdf 5'O{, b}n]vdf kfvf ;/]sf], af/fsf] d'l:nd ;d'bfodf gkfs jf ckfs, l;/xfdf aflx/ ;/]sf], Onfddf klG5Psf], ;f]n'df aflx/ ;/]sf], sf7df8f}Fdf klG5Psf], a]nfotdf lkl/o8, o'/f]kdf clG6kmnf], lrnLdf ldg:q'o;g cflbsf gfdn] lrlgG5 . Sofg8fdf ^#Ü dlxnfx¿ / *! Ü @% jif{ d'lgsf dlxnfx¿n] :s'n jf sfddf dlxgfjf/L ;fdu|L n'sfpF5g\ eg] %^Ü dlxnfx¿, k'?ifx¿n] cfˆgf] dlxgfjf/Lsf af/]df yfxf gkfpg eg]/ ;f]Rb5g\ eg] c:6«]lnofdf @% Ü lszf]/Lx¿ dlxgfjf/L ;fdu|L lsÌ 8/fpF5g\ . a|f jf afx'nfdf dlxgfjf/L ;fdu|L n'sfpF5g\ . t;y{ dlxgfjf/L lje]b ul/aL, clzlIft ;d'bfodf dfq 5 eÌ' unt xf] .

Interview: Over Her Tears

 Link: https://drive.google.com/file/d/1l-0AvPu3wutj9eZMW-onZzhueq_9NJUu/view?fbclid=IwAR1JoR0VxDGEqNspViigyOgwA7Li5ySFtq9u3G1r2ilCqbbPydrwa2BEl9A

1.     Please introduce yourself to our readers.

I am Radha Paudel, Nurse, Author, Activist and Founder for global network called Global South Coalition for Dignified Menstruation.

 

Socialization of Menstrual Discrimination

 

 

महिनाबारी विभेदको सामाजिकीकरण

काठमाडौँमा सरकारी जागिर खाने, रास्ट्रिय पत्रिकामा निरन्तर लेख्ने एक जना पुरुष मित्रले महिनाबारीका बारेमा कुरा गर्दागर्दै भन्नुभयो- मेरो छोरी ३ बर्षकी भईन उनलाई उनकी आमा नछुनी भएको थाहा छ | मैले उनकी आमालाई मनाउन सकेकीछैन | यो प्रतिनिधि घटना मात्र हो | सुन्दा यो जति सामान्य लाग्छ त्यती सामान्य बिल्कुलै छैन | अधिकाम्स शिक्षित महिला, अभियानमा लागेकाहरुमा देखिने यो साझा अभ्यास हो | उनीहरुलाई लाग्छ- सस्कार हो, आराम हुन्छ, आदि आदि |

Dignified Menstruation and SDGs

 

मर्यादित महिनाबारीको मूलप्रबाहीकरण दिगो विकास लक्ष्य प्राप्तिको आधार[1]

आजको दिनमा `दिगो विकास लक्ष्य’ नसुन्ने को होला ? `कोही पनि पछाडी नपरुन वा नछुटून’ भन्ने नाराका साथ अगाडी बढिरहेको यो लक्ष्य सयुक्त रास्ट्रसंघसंग आबद्द सबै राष्ट्रहरुले आ-आफ्नो देशको टार्गेट (अपेक्षित नतिजा) निर्माण गरेर काम गर्न थालेको सन् २०१५ बाट हो जसका आधारमा संसारले सन् २०३० मा सामाजिक, बाताबरणीय रुपान्तरण सहितको महत्वपूर्ण फड्को मार्ने अपेक्षा गरिएको छ | यसको कार्यन्वयनका लागि स्थानीय देखि सयुक्त राष्ट्र संघ सम्म पाच वर्ष र खरबौ खरब लगानी भैसकेको छ | जम्मा १७ वटा लक्ष्य र १६९ टार्गेट भएको यो बिश्व अभियानमा `मर्यादित महिनाबारी’ को स्थान जताततै छ तर देखाल कतै पनि छैन | अर्थात् औपचारिक रुपमा मर्यादित महिनाबारीको सूचांक प्राप्तिको लागि भनेर कतै लेखिएको छैन तर यसको सिदान्त र ब्यबहारिक पक्षलाई बिस्लेषण गर्ने हो भने जतातै छ | कुनै कुनै सस्थाहरुले महिनाबारीलाई स्वास्थ्य, सरसफाई संग कसैले लैंगिक समानता संग जोडेर तर छुटाछुटै सम्बोधन गर्न कोशिस गरेका भने छन् | महिनाबारी प्राकृतिक तर जटिल र बहुमुखी अबस्था भएकोले एस्तो एकांकी र टुक्रे सम्बोधनले दिगो विकास लक्ष्य पुरा हुन् सक्दैन | यो पृष्ठभूमिमा दिगो बिकास लक्ष्यमा काम गर्ने सबै सरोकारवालाहरुले `मर्यादित महिनाबारी’ लाई किन बिर्सन हुदैन वा यसको मूलप्रबाहीकरण किन आबश्यक र महत्वपूर्ण छ भन्ने सबालमा केन्द्रित रहेर लेखिएको लेख हो |

 Question from YUWA: What strives does the Government and CSOs need to make Vision 2030 a reality in Nepal and what role can youth play in it?

Answer: Government and CSOs needs to unveil that the menstruation is complex and multifaceted phenomenon that needs holistic approach `menstrual dignity’ to address it. Menstrual Discrimination (taboos, stigma, shyness, restriction, discrimination, violence) are the form of gender based violence and violation of human right. The nine SDGs goals directly linked with menstrual dignity. Therefore, all actors should redefine their strategies to make vision 2030 a reality in Nepal where `Dignified Menstruation’ as cross cutting issue.  

The language is important to shape our mind set and behavior therefore government and CSOs should focus on `menstrual talk, dignity first’ while working around the menstrual activism. The activities silos on products, hygiene and infrastructure are an important element of menstrual dignity but merely address the overarching goal of gender equality, justice, prosperity and peace. And only youth should accountable for it by crossing the floor of their politics or connection for becoming role models to our future.     

Radha Paudel

Nurse, Author, Activist and Founder of Global South Coalition for Dignified Menstruation

Urgency to speak about Dignity of menstrurators by boys and men

ROB: Will you explain in the piece why this is an important issue for men and young men to be advocates? 

My father who never ever been to school, struggled for bread and shelter in the remote part of Nepal , about 50 years back, he sent his five daughters to school and treated them as equal as my brother by allowing us to put the fire on pyre of death body of our mother, and so on. Similarly, when I taught him about the process of menstruation, since then he never imposed any forms of restrictions during menstruation. As my father, there are many fathers or men are not only supporters, change makers, allies but also holding accountability at personal and interpersonal level without having any orientation or training around human right or advocacy. Thus, all men are not same. Today, global community is not only struggling with CoVID-19, pandemic but also much suffering with shadow pandemic where girls and women are not feeling safe at their homes from with their men members. Globally, there is too much investment in terms of time and money towards elimination of sexual and gender based violence (SGBV), improving the sexual and reproductive health rights (SRHR) and promoting human right. By living through more than four decades of my struggle or learning, I puzzled and questioned to myself, ` what is reason that we, globally, are not reaching at satisfactory level for eliminating GBV’. After many years’ struggles, I found the answer. The global community is itself living in paradoxes. We, global community do not like to unlearn and reach out the underlying cause for SGBV? And we are not bringing the right person for solving the problem. The first and foremost, we often ignore or biased towards menstruation and taboos, stigma, restrictions, discriminations, violence associated with menstruation. In this planet, the menstruation remained as silenced, and considered `impure’ for last four billions years, since the time of Homo Sapience. The Global South Coalition for Dignified menstruation, a global network, claims that the taboos, stigma, restrictions, discriminations during menstruation is practicing across the globe with different forms, magnitude and names. Regardless the menstrurators location, the construction of power takes place at home due to silence around menstruation. Between the age of 6-12 years, boys considered themselves `pure’, `powerful’ and `privileged’ where the girls considered themselves `impure’, `powerless’ and `underprivileged’ without having menstruation. This is the bottom line while talking SGBV or holding accountability. Because, as a socialization process, girls converted as victim due to not having courage to say `NO’ with their brothers, mother and father. Likewise, boys converted as rapist or perpetrators due to power over to with his siblings and others. We, family or society, pushed them in such conditions. A girl who remained silence against her brother for bad touch how could she say `No’ to her co-worker or partner or husband in future? How would this girl seek the help for unsafe sex? How she could demand the decent work in industry even she is CEO of that. How the HIV could prevent? In other hand, boys, profoundly become vocal, visible, and enjoy the privileges and misuses the power. Despite having advancement in science and technology, we merely not teach our boys that you born because of menstruation and menstrual blood is pure. Therefore, you are responsible to speak about the essence and purity of the menstruation. If he holds accountability at home since childhood, he continuously hold accountability throughout the life no matter where he does live. In other hand, he would speak about not only about menstrual discrimination but also speak up against any forms of violence against girls and women. If a boy treat his sister as equal human being as him, he could treat equally to all girls, partners, wives and everyone at everywhere. Regardless of region, religion, class, each menstrurators deserve the dignity during menstruation and throughout the life. Dignity is been using by almost all stakeholders since the Human Right Declaration, as attributes without any condition. Dignified menstruation is a holistic approach, where the menstruation considered more than natural biological phenomena or menstruation as a complex and multifaceted phenomena. It entails freeform any form of taboo, stigma, abuses, discrimination, restrictions, violence associated with menstruation throughout the life. According to the UN’s definition, the following violence; physical assault, punishment defying culture, rape, attempted rape, sexual harassment, verbal abuse, confinement, social exclusion, denial of access to resources and services; school, work, industry, prayers, water sources etc., are forms of SGBV that caused or directly associated with menstrual practice. In this connection, without having dialogue on dignity of menstruator, how could the SGBV prevent? The interventions around prevention is so superficial and traditional which fails to address the gender norms and unequal power relationships at deeper level. Since 1979, CEDAW is popular instrument, but it fails to acknowledge the urgency to address menstrual discrimination at large. It is just looking for the incidences and put menstrual practices under the traditional harmful practices. Other interventions focused on hygiene. Likewise, the SRHR got attention since 1994 where menstruation is like nowhere and everywhere. Without having confidence on menstruation, how could someone bargain with choice of contraceptives? Currently, `leave no one behind’ is popular everywhere but these 17 goals do not acknowledge the urgency of dignity of menstrurators at all where nine goals are not possible to achieve without having dialogue on dignity of menstrurators. The distributing of menstrual products or awareness raising or infrastructure are not primary cause for discrimination and violence. The living with `powerlessness’ or `dehumanization’ and limit themselves for eating, touching, mobility and participation are critical for prevention of SGBV. As an imposer; brother, father, husband, faith healer, policy maker, academician, NGO head etc, for taboo, stigma, restriction, discrimination, violence associated with menstruation, boys and men are the part of problem. In other hand, they also directly limit themselves from assimilation with menstrurators. More importantly, the immediate and long term negative impact of menstrual discrimination has high cost because menstrual discrimination played a role as cause and effect simultaneously. For instance, the restriction for not touching books or attaining school as immediate impact for emotional health and education and at longer term, trapped with early or child marriage and deprivation from getting sounds economic opportunities. The impact of menstrual discrimination is not linear at all and impacts the lives of girls, women and entire plant in circumvent manner. Unfortunately, it is yet to become of priority of global development and boys and men as well. In order to reconstruct the power since childhood or break the cycle of violence, this is high time to hold accountability by boys and men since childhood at home; a primary place for SGBV and primary unit of politics.

Are youths really ignore the menstruation? के युवाले बिर्सिएकै हो त–महिनाबारी ?

युवा-१६ -४० बर्ष उमेर समूह | बनबाट बाघ समातेर ल्याउने आँट र साहस | रास्ट्र निर्माणको धरोहर | समृद नेपालको आशा र भरोसा | नेपालको इतिहासमा युवाको योगदान जानी नजानी, प्रत्यक्ष अप्रत्यक्ष, संगठित असंगठित जुन सुकै दृष्टिकोणले मनग्य थियो र रहनेछ वा रहनुपर्छ | युवाले शिक्षा, स्वास्थ्य, बाताबरण, सुरक्षा, रोजगार, राजनीति, उद्दम, कला, साहित्य, पर्यटन, बिज्ञान आदि सबैतिर युवाको उपस्थिति रहेको छ | भलै युवाहरुले नीतिगत, पारिबारिक, सामाजिक सहयोग वा सहजीकरण सोचेजस्तो नपाएको होस् | यो पृथिबीमा मानिसहरु कसरी बने होलान, यहासम्म कसरी आइपुगे होलान भनेर घोत्लिदै जाने हो भने सृष्टिको शुरुवातका लागि महिनाबारी एक अनिबार्य जैविक शर्त हो | होमो स्यपियेन्स वा चिम्पान्जी वा ४ खर्ब बर्षदेखि महिनाबारी अस्तित्वमा छ | महिनाबारीका कारण यो बिज्ञान वा राजनीति, वा यो सभ्यता अघि बढीरहेको कुरामा दुइमत छैन | महिनाबारी प्राकृतिक प्रकिर्या हो भने महिनाबारी हुँदा के के छुने, के के नछुने, के के खाने, केके नखाने, कहाँ कहाँ जान हुने, कहाँ कहाँ जान नहुने आदि कुरा वा अभ्यास वा चलन भने समाजले बनाएको हो | नेपालको हकमा यस्ता अभ्यास झन्डै ५० भन्दा बढी छन् | ब्याख्या फरक फरक भएता पनि महिनाबारी बार्ने अभ्यास नेपालमा पनि सबै जात, धर्म, क्षेत्र, बर्गमा प्रचलनमा छ | यस्ता अभ्यास कतै धर्मको नाममा, कतै सस्कृती, कतै चलन वा परम्परा, कतै गौरब, कतै गरिबी, कतै के का नाममा अस्तित्वमा छ | ती अभ्यासहरु कतै देखिन्छन, कतै देखिदैनन | कतै सुची लामो छ, कतै छोटो छ | कतै नीजी जिबनमा देखिन्छन र सार्बजनिक जिबनमा देखिदैनन भने कतै सार्बजनिक जिबनमा देखिदैन्छन, नीजी जिबनमा देखिछन् |त्यस्तै यसको नामकरण पनि फरक फरक छ जस्तो पर सरेको, बाहिर सरेको, पन्छेको, महिनाबारी, रजस्वला, कामी भएको, पण्डितनी, महारानी भएको, स्यालले टोकेको, माइत गएको, छुइ, छाउपडी, छाउ, पाखा सरेको, मिन्स भएको आदि | चाहे जे सुकै नाम होस्, जस्तो सुकै अभ्यास होस्, चाहे पुजा नगर्ने, भान्सामा नजाने मात्रै बारेको होस् वा दर्जन नै बारेको होस् जे जे गरेपनि, जेको बहानामा गरेपनि, यसको अन्तरनिहीत कारण भनेको महिनाबारीको रगतलाई अशुद वा फोहोर मान्नु हो र महिनाबारी भएको व्यक्तिलाई नियमित गरिरहेको क्रियाकलापबाट `छुटाउनु’ हो | नियमित गतिविधिबाट फरक छुट्टाउने बितिकै त्यो महिनाबारी बारेको अवस्था हो | जुन नेपालको संबिधानमा प्रत्याभूत गरेका मौलिक हकहरु जस्तो सम्मानपुर्बक जिउने, स्वास्थ्य,शिक्षा, बाताबरण, सहभागिता, छुवाछुत बिरुदको, बाल अधिकार, आदि अधिकारहरु हनन भएको अबस्था हो | मानब अधिकारको हनन भएको अवस्था हो | नेपाल सरकारले पक्ष राष्ट्र भएर हस्ताक्षर गरेका दर्जनौ सन्धि महासन्धिको विपरीत अभ्यास हो | जस्तो महिनाबारी भएको बेला भोक लागेको बेला आफै भान्सामा पसेर, मन लागेको खानेकुरा पहिले झैँ खान नपाउने अबस्थामा खानाको अधिकारको हनन भयो | भान्सामा जान नपाउने वा निश्चित ठाउमा मात्र जान पाउने हुँदा स्वतन्त्रताको अधिकार हनन भयो | भान्सामा वा बैठक कोठामा आमा बा भाई बहिनी संगसंगै बसेर गफ गर्न नपाउने वा खान नपाउने सहभागिता हुन् पाउने अधिकारको हनन भयो | सहभागिता राजनीतिक अधिकार हो | अझै स्पस्टसंग भन्ने हो भने भान्सा पहिलो संसद भबन हो वा शान्ति बार्ताको टेबल हो जहाँ महिनाबारी भएका बेला सहभागिता बान्छनीय छ | `महिनाबारी विभेद‘ (महिनाबारी निषेध, लाज, दुर्ब्यबहार, चोटपटक, खानेकुरा, ठाउँ आदिको पहुच र उपयोगमा नियन्त्रण, बलात्कार, धुँवा वा जाडोले निस्सासिनु आदि) लाई मानब अधिकारको हनन भैरहेको अवस्थाका रुपमा आत्मसाथ नगर्नु, वा महिनाबारीसंग जोडिएको `जटिलता’ र `बहुमुखी’ अभ्यासलाई अबमुल्यन गर्नु, युवाहरुको दायित्व महशुस नगर्नु युवाहरुले बिर्सेको सबाल हो भनेर भन्न हिचकिचाउनु पर्दैन | युवाहरुको राजनीतिमा अर्थपूर्ण सहभागिताका लागि घरपरिबारका सदस्यसंग संगै बसेर बहस गर्न सक्ने, बाआमालाई प्रश्न गर्न सक्ने, स्थिति भए मात्र सम्भब छ | तसर्थ युवाहरुले परम्परागत रुपमा गरिदै आएको भूमिका भन्दा अलिक फराकिलो, गहिरो, बैज्ञानिक भूमिका अग्रगामी रुपले चाल्नु पर्ने देखिन्छ | नेपालको मात्रै हैन संसारकै आधा जनसंख्या महिलाको छ, जुन जीवनको करीब ८ बर्ष महिनाबारी हुन्छन तर महिनाबारीसंग जोडिएको सोच, व्यवहार वा अभ्यासले अल्पकालीन र दीर्घकालीन रुपमा महिलाको जीवनचक्र सहित सिंगो समाजलाई असर पारेको हुन्छ | पेटमा बच्चा आएदेखि लिंग पहिचान गरेर गर्भपतन गर्नुदेखी, छोराछोरी हुर्काउने तरीका, प्राइभेट कि सार्बजनिक बिधालय, महिनाबारी बार्ने, बिबाह गर्ने, बच्चा पाउने, हुर्काउने, रजनोबृति, पाठेघर, स्तनको क्यान्सर आदि महिनाबारिसंग सम्बन्धित हुन्छ | तर हामीहरु महिनाबारी विभेदको कुरा गर्दा मात्र रगत बगेका दिनहरुलाई र ती दिनहरुमा देखिने खालका विभेदलाई मात्र संकेत गर्दछौ र भन्दछौ कि महिनाबारी सरसफाईको बिषय हो, यो नीजी बिषय हो, यो महिलाहरुको मात्र बिषय हो, यो गरिबहरुको बिषय हो, यो नपढेकाहरुको बिषय हो, यो गाउँमा बस्नेहरुको बिषय हो, यो छाउपडीको बिषय हो आदि आदि | महिनाबारी विभेदको पछाडी `शक्ति’ को मुख्य भूमिका छ | अर्थात् महिनाबारीले अदृश्य रुपमा बच्चा बेलादेखि नै दुवै महिला र पुरुष बिचको फरकका साथै शक्तिको निर्माण र विनिर्माण गर्दछ जुन एकदमै बलियो वा जकडिएको हुन्छ | लोकतन्त्रिक समाजको आजको युवाले समाजमा अदृश्य रुपमा सामाजिकीकरण भैरहेको `शक्ति निर्माण’ प्रकृयालाई बिस्लेषण गर्दै राजनैतिक, बाताबरनिय, आर्थिक, स्वास्थ्य, शिक्षा, दिगो बिकासकाका आयामहरूमा गम्भीर चर्चा, अध्ययन, अनुसन्धान गर्दै नीतिगत सम्बोधन गर्न युवाले बिर्सिएको हो भनेर भन्दा अतियुक्ति नहोला| स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले महिनाबारी विभेदले देशको स्वास्थ्यका बिभिन्न आयामहरूमा गम्भीर प्रभाब पारेको हुन्छ | सबै भन्दा डर लाग्दो मानसिक स्वास्थ्य हो जुन युवा हुनु पुर्ब नै देखिन्छ | करीब ६-१२ बर्ष भित्र, बालक बालिका दुबैले महिनाबारी विभेद आमा, दिदी, सानिमा आदिबाट केहि न केहि गर्न हुने र नहुने अभ्यासहरु केहि न केहि रुपमा आत्मसाथ गर्छन र आफ्नो सोचको बिकाश गर्दछन | बालकहरुले आफुलाई `शक्तिशाली’ महशुस गर्ने बिस्तारै शक्तिको दुरुपयोग गर्न थाल्ने वा घरमा दिदी बहिनी, आमा बालाई नटेर्ने, आफ्नो मनोमानी गर्ने हुन्छ भने बालिकाहरु भने `शक्तिविहीन’ महशुस गर्ने, बोल्न डराउने वा सहने आदि सोचको विकास हुन्छ | बालिका बेलादेखि नै, घरबाट नै हिंसा सहने बानीको विकास हुन्छ | यहानेर विशेषगरी मानसिक स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्न जान्छ | जन्मिदै पुरुषहरु बदमास जन्मिएका हैनन्, हाम्रो समाजमा भएको महिनाबारी प्रतिको मौनताका कारण बालकहरूले महिनाबारीका कारण आफु जन्मिएको कुरा बुझ्न नसक्नु र महिलाहरुले महिनाबारीका कारण यो सृष्टि बचाउने गौरवपूर्ण कार्यको जिम्मा पाएको सामान्य भन्दा सामान्य तथ्य बुझ्न र बुझाउन नसकेको कारण महिनाबारीलाई हानिकारक अभ्यास अन्तर्गत राखेर ब्याख्या गर्नु नै पहिलो त्रुटी भएको छ | कुनै बिशेष जात, क्षेत्र, वा समुहमा बिध्यमान अभ्यास पो हानिकारक अभ्यास हुन् सक्छ | महिनाबारी नेपालमा मात्र नभई संसार भरका महिलाहरु, ट्रान्सम्यान, क्यीर हरुमा हुने प्रकिया हो भने महिनाबारी विभेद संसार भर नै केहि न केहि, कुनै न कुनै माध्यमबाट चली आएको अबस्थामा पश्चिम नेपालका केहि जिल्लामा देखिएका गोठ वा घटनालाई लिएर महिनाबारी अभ्यासको जटिलता वा राजनैतिक, सामाजिक, आर्थिक, बाताबरनीय आदि आयामहरू संगको नकारात्मक असरको नजर अन्दाज गरिएको अवस्था छ | युबाहरु जुन देशको आशा र भरोशा हुन् उनीहरु जता हावा चल्यो उतै हल्लिने भन्दा पनि अनुसन्धानले के भन्छ, विज्ञानले के भन्छ, समाजको वास्तविक धरातल माथि आलोचनात्मक चेतका साथ संस्थाको मिशन र अभियान छेडन ढिलो गरिनु हुन्न | हाम्रो समाजमा देखिएका बिद्यालय छोड्नु, चाडो बिबाह गर्नु, आत्महत्या गर्नु जस्ता समस्याहरु महिनाबारी विभेदसंग जोडिएका कुराहरु हुन् जुन अनुसन्धानले देखाइसकेका छन् | जहाँ जहाँ महिनाबारीका बारेमा मौनता छ, जहाँ जहाँ महिनाबारीका बारेमा बहस, छलफल कम छ त्यहाँ त्यहा चाडो बिबाह धेरै, महिला माथि हिंसा धेरै छ | महिनाबारीका बारेमा कुरा छलफल गर्नु भनेको आफ्नो यो यो जगतको अस्तित्वलाई बुझ्नु पनि हो | महिनाबारी स्वास्थ्यको कुरा गर्दा पनि पेट दुख्ने, ढाड दुख्ने, रगत बग्ने आदि समस्यामा मात्र अल्झनु हुदैन | यी माथि उल्लेख गरिएका समस्याहरु सामान्य हुन् कि जटिल हुन्, भन्ने निर्कोल गर्न, ती समस्याहरुसित जोडिएका मिथ्या, भ्रमहरु नचिरी कुनै पनि महिनाबारी हुने व्यक्तिले समस्याको समधान खोजी गर्न सक्दैन | त्यसैले उनीहरु जानी नजानी कनै परम्परागत औषधी गर्ने, समस्याहरु लुकाएर बस्ने गर्छन जसले गर्दा समस्याहरु झनै जटिल बन्न पुग्छन | महिनाबारी स्वास्थ्यको कुरा मर्यदासंग जोडिएको हुनुपर्दछ | किनभने महिनाबारीको बारेमा खुलेर बहस गर्न सक्ने व्यक्तिले खुलेर आफ्नो यौन स्वास्थ्यको बारेमा वा परिवार नियोजन वा बिहे, बच्चाको योजना वा पाठेघर वा स्तनमा देखिने कुनै गम्भीर समस्याको समयमा नै निराकण गर्न सक्छ | हेर्दा सामान्य लागेका वा यो भन्दा पहिले बेवास्ता गरेका बिषयमा युवाहरुले अब खुलेर लाग्नुपर्छ, धेरै ढिलो भैसकेको छ | हाम्रो समाजमा युबाहरुको चासो महिनाबारी भएका बेला महिनाबारी प्याड वितरण गर्ने, महिनाबारी सरसफाईमा अभियान चलाउने कुरामा मात्र जोड दिएको देखिन्छ | जुन आफैमा सह्रानीय छ | महिनाबारीसंग जोडिएका झन्डै ५० भन्दा धेरै भ्रम,मिथ्या, झुटा चलन, सोच, ब्यबहारको चिरफार नगरी प्याड मात्र बाड्नु वा `सरसफाई’ को कुरा मात्र गर्नु महिनाबारीलाई `फोहोरी’ रगत हो भनेर स्थापित गर्नु हुनजान्छ | महिनाबारीको रगत शुद रगत हो, जुन रगतका कारण हामी सबै मानिसहरु जन्मिएका छौ | यदि सरसफाई, सरसफाई मात्रै भनियो भने महिनाबारी सरसफाई आबश्यक कुरा हुदाहुदै पनि महिनाबारीलाई मर्यादित बनाउन अबरोध हुन जान्छ | रास्ट्र निर्माणको पहरेदार युवाले यस्ता सबालहरुमा समयमा नै ध्यान नपुराएमा यसबाट पर्ने क्षति समाली नसक्नु हुनेछ | यसका अतिरिक्त हाल नेपालमा वितरण गरिएको वा पाइने अधिकाम्स प्याडको “गुणस्तर चिन्ह’ प्राप्त सामग्री हैनन्/छैनन् | बजारमा पाइने प्याडमा रासायनिक पदार्थ प्रयोग गरिएको, जसको कारणले भविष्यमा प्रयोगकर्तामा क्यान्सर देखिएको अनुसन्धानले देखाएको छ | त्यस्तै, ती पलास्टिक मिसिएका प्याड जुन कुहिनको लागि २०० -१००० बर्ष लाग्छ | एउटी महिनाबारी हुने व्यक्तिले आफ्नो जीबनमा आजको बजारको प्याड प्रयोग गरिन भने कम्तिमा पनि डेढ क्विन्टल प्याड वा १५० के जी प्याड प्रयोग गर्छिन जुन आजको प्लास्टिकजन्य फोहोरमा पाचौ स्थानमा पर्छ | आज नै महिनाबारी प्याड जंगल, खेत, नदि कुलो मा बग्रेल्ती भेटिन्छन भने यहि किसिमले उपयोग वा बजार अघि बढे अबको २-३ दशक वा १६ बर्षको युवा ४० बर्ष हुदै गर्दा स्थिति कस्तो बन्ला ? महिनाबारी सामग्री कसरी मानब अधिकार मैत्री वा मर्यदामैत्री बनाउन सकिएला भनेर युवाले गम्भीरतापुर्बक सम्बोधन गर्ने बिषय हैन र ? महिनाबारी महिनाबारी सरसफाई अभियानले महिनाबारी विभेदको आमुल पक्षलाई सम्बोधन गर्न सक्दैन जसका लागि युवाको हस्तक्षेपकारी सम्बोधन अत्यन्तै जरुरी भएको छ | युवाहरुको आर्थिक शशक्तिकरण र रास्ट्रको उद्दमिकरणको कुरा गर्दैगर्दा महिनाबारी सामग्री उत्पादन र बजारीकरण प्राथमिकतामा पर्नुपर्छ | एउटा गुलेलीले दुइवटा चरा मार्नुपर्छ | नंया नंया सोचलाई लगानी गर्ने अनुकुलन बाताबरण सृजना भए मात्र त्यो सम्बभ छ | आजका दिनमा नेपालमा पनि पुरै कुहिने प्याडको उत्पादन शुरु नै नभएका होइनन तर उनीहरुले कच्चा पदार्थ नेपालमा नपाउने, बाहिरबाट ल्याउन साना उद्दमिलाई आर्थिक र अन्य क्षमता नपुग्ने, आदि कारणले सोचे जस्तो नतिजा निकाल्न नसकेको वा बन्दको अबस्थाबाट गुर्जन परेको छ | युवाहरुले नेपालमा नै पाइने बाँस, जलकुम्भी, केरा, सल्ला आदिबाट बन्न सक्ने भएकोले यस्ता सम्बभावानाहरुको खोजी र प्रबधन गर्नेपर्ने देखिन्छ | त्यस्तै युबाहरुको अर्को मुख्य सबाल हो शिक्षा | शिक्षाको गुणस्तर, निरन्तरता मुख्य सूचक त हुन् नै | तर महिनाबारी विभेदलाई शैक्षिक सस्थामा सम्बोधन नगरिकन शिक्षाको गुणस्तर, निरन्तरता सम्भब छैन | बिद्यालय महिनाबारी प्याड निशुल्क वितरण गर्छ, कपडाको पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने प्याड बनाउने तालिम दिन्छ तर महिनाबारी भएको समयमा विद्यालयको क्यान्टिनमा नपस भन्ने निर्देशन दिन्छ | बिद्यालयले महिनाबारीलाई अशुद्द वा फोहोर रगत भनेर पढ़ौच्छ र परम्परागत ढंगले महिनाबारी विभेदलाई बार्न उत्प्रेरित गर्छ | महिनाबारिसंग जोडिएका विभेद र भ्रमलाई शैक्षिक प्रणालीले फ्वान्ल्यंग नफोरेसम्म, यो देशको शिक्षामा उल्लेखनीय सुधार सम्भब छैन | शैक्षिक सस्थामा भएको अमर्यादित महिनाबारी अबस्थाले बिद्यालय स्तरमा हो भने स्वेच्छाले गर्ने बालबिबाह र उच्च विद्यालयको हकमा रोजगारसंग प्रत्यक्षसंग सरोकार राखेको हुन्छ | नेपाल आज दक्षिण यसियामा तेश्रो बाल बिबाह गर्ने देश हो भने ४० % बाल बिबाह १८ बर्ष अघि भएको छ | आज हरेक जिम्मेबार युवा डर, त्रास, लाज, क्रोधले भुतुक्क हुन्छ जब उसले सुन्छ एकदिनमा `सात वटा बलात्कार हुन्छ जहाँ आधा भन्दा बढी बालिकाहरु हुन्छन वा घर सबै भन्दा असुरक्षित स्थान हो छोरी वा महिलाहरुको लागि |’ यस्तो अबस्था किन आउँछ ? गरिबी, अज्ञानता, सामाजिक संजालको दुरुपयोग आदि सरसर्ती आउने उत्तरहरु हुन् | तर झन्डै तीन दशक लामो बिकाश र अधिकारको इतिहासमा लैंगिक हिंसा र महिला माथि हुने हिंसा बिरुद्दका गतिबिधि माथि युवाहरुले प्रश्न गर्न सक्नु पर्छ ? कमी कमजोरी कहाँ भयो, के के भयो ? किन भयो ? कसका कारणले भयो ? बास्तबमा हाम्रो तयारी र कार्य घटना घट्नु अघि गर्नुपर्ने वा रोकथाममा कम काम वा लगानी भएको देखिन्छ |युवाहरुले शक्ति निर्माण प्रकृयाको बिस्लेषण र सम्बोधनमा युबाहरुको ध्यान जानु जरुरी छ किनभने महिनाबारी विभेद नेपालको संबिधान २०७२, घरेलु हिंसा कसुर एन २०६६ अनुसार लैंगिक हिंसा हो | धेरै लैंगिक हिंसाका कारण र प्रभाब दुवै हुन् | महिनाबारी विभेदको कारण पढ्न नपाउनु, पढ्न नसकेका कारण चाडो बिहे गर्नु, चाडो बिहे भएका कारण चाडो बच्चा, धेरै बच्चा वा धेरै स्वास्थ्य जटिल समस्या, घरेलु हिंसा आदि एकपछि अर्को जोडिएर आउछन | अर्थात् महिला माथि हुने सबै हिंसाहरुको मूल कारण महिनाबारी विभेद हो जहाँ युबाहरुको अर्थपूर्ण नेतृत्वको आबश्यकता छ | जसले वर्तमानमा भए गरेका नीति, कार्यक्रमहरुलाई पुनः मुल्याकन गर्दै घरलाई सुरक्षित स्थानमा रुपान्तरण गर्न सकोस | हरेक व्यक्ति र सस्थालाई जबाफदेही बनाउन सकोस | उदाहरणका लागि बाल अधिकार वा बाल बिबाह रणनीतिमा महिनाबारीको उच्चारण पनि गरिएको छैन | महिनाबारी विभेदलाई सम्बोधन नगरी न बाल बिबाह घट्छ न बालबालिकाको अधिकार स्थापित गर्न सकिन्छ | आज युवाको उर्जा दिगो विकास लक्ष्य प्राप्ति गर्नमा केन्द्रित छ भन्दा फरक पर्दैन | हरेक क्षेत्र र तहमा रहेका युबाहरु प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रुपमा दिगो बिकाशमा काम गरिरहेका छन् जु आफैमा सुन्दर पक्ष हो | तर सत्रवटा दिगो बिकाश लक्ष्यमा महिनाबारी विभेदको प्रभाब कम्तिमा पनि ९ वटामा पर्दछ; गरीबी निवारण, भोकमरीको अन्त्य, स्वास्थ्य, शिक्षा, लैंगिकता, पानी, मर्यादित काम र आर्थिक बृदी, जिम्मेबार उत्पादन र उपभोग, शान्ति र न्याय, कतै, कसैले पनि महिनाबारीका बारेमा कुरा गरेको सुनिदैन | यति धेरै सम्बन्ध भएको महिनाबारीलाई उपेक्षा गरेर दिगो बिकाश प्राप्ति सम्बभ छैन | तसर्थ महिनाबारीलाई मर्यादित बनाउदै समृद् र न्यायमुखी समाजको निर्माण गर्नको लागि युवाहरुले अब भाग्नु हुदैन र भाग्ने ठाउँ पनि छैन | महिनाबारी विभेदले समाजमा उत्पन्न गराउने अल्पकालीन र दीर्घकालीन राजनैतिक, सामाजिक, आर्थिक, बताबरनीय असरहरुलाई मध्यनजर राख्दै युवाहरुले महिनाबारी विभेदलाई सम्बोधन गर्न महिनाबारीलाई `राजनैतिक सबाल’ को रुपमा सम्बोधन गर्न अब ढिलो गरिनु हुन्न | धर्म र सस्कृतीलाई दोष थोपरेर पल पल छोरीहरुले/महिलाहरुले मर्यादा गुमाएको क्षण र क्षति टुलुटुलु हेरेर नबसी इमान्दारीपुर्बक जिम्मेबारी लिदै, आफु नै घर हुदै टोल समाजमा नमुना बनेर देखाउनु पर्छ भने नीतिगत रुपमा `कम्फर्ट जोन’ बाट माथि उठेर रुपान्तरणको लागि बिगुल फुक्न ढिलो गर्नु हुन्न | संबिधान भन्दा माथि कोहि पनि छैन, संबिधानको कार्यन्वयन गर्दा न कोहि सानो हुन्छ न अपमानित | युवाहरु अब परिणाममुखी, समाज रुपान्तरणमुखी परिबर्तनका बाहक बन्नुपर्छ | महिनाबारीलाई मर्यादित बनाउन साझा अभियान छेड्नु पर्छ | (The article prepared for the magazine of Youth Council)

Dignified Menstruation, Namsaling, Ilam

Radha Paudel Foundation spent full four days for assessing the situation of menstrual practice at Namsaling, Ilam through NCDC. Here are few glimpse... 1. Magar: Not allow to do worship, not cooking, not giving water, not allow to work in kitchen garden, not allow to touch plant of fruits, not allow to go any cultural programs such as worship, bratabandha, puran, 2. Dulal: Not allow to do worship, not cooking, no milking, not allow to wear other’s cloth, not touching water, not celebrating of festivals, not serving water to others, not touching foods, not allow to wash cloth to others, not allow to pick up of foods by own self, 3. Limbu (Kirat) Not allow to do worship, not entering in to kitchen garden, not serving food to others, not going outside or at neighborhood 4. Rai Not allow to do worship, not celebrating festivals, not entering in to worship places, not touching plants while gardening zinger, no watering to flowers and young plant of chilies 5. Tamang Not going to kitchen garden, no worship, not gardening of flowers, not touching seeds, not cooking.....

Glimpse of Jumla Trip by team of Radha Paudel Foundation, March 12-18, 2021

Radha Paudel Foundation had visited the Jumla about 1.5 years due to COVID-19 Pandemic. Anupa Regmi and Radha Paudel were in team. They facilitated three workshops to Sarbodaya Nepal, had made monitoring visit in educational support program, photography resource center, planning meetings for Kita Jatra, meeting the inspiring women activist, men champions and so on. Here shareing the few photos from trip as record. w

Radha Contributed for eliminating the violence against women and dignified menstruation through Every Women Treaty. She had special delegated for Chili and Nepal 

Menstrual Discrimination in Sarlahi district Nepal

These pictures are enough to understand the the menstrual discrimination in Sarlahi district, Nepal that is organized by Ministry of Water Supply and Facilitated by Miteri Jaibik Pad and Radha Paudel Foundation

Urgency to speak about Dignity of Menstrurators by boys and men

My father who never ever been to school, struggled for bread and shelter in the remote part of Nepal , about 50 years back, he sent his five daughters to school and treated them as equal as my brother by allowing us to put the fire on pyre of death body of our mother,  and so on. Similarly, when I taught him about the process of menstruation, since then he never imposed any forms of restrictions during menstruation.  As my father, there are many fathers or men are not only supporters, change makers, allies but also holding accountability at personal and interpersonal level without having any orientation or training around human right or advocacy. Thus, all men are not same. 

Dialogue on Dignified Menstruation at Chitwan

 Dignified Menstruation at Bharatpur with the member of four municipalities 

By caste, they are Bramin, Dalit, Janjati and covering entire Chitwan as local government. Almost all are practicing the restrictions during menstruation related with food, touch, mobility in first menstruation and in regular one. 

ToT on Dignified Menstruation at SudurPaschim, Nepal

Facilitated the training on Dignified Menstruation: Context, Challenges and Way Forward in 16-17 February, 2021, organized by Ministry of Social Development, SudurPachim Pradesh at Dhangadi, Kailali. Dignified Menstruation, its context, urgency, importance, mainstreaming, policies, laws etc discussed through participatory methods including songs, book (Dignified Menstruation is Everyone's Business) discussion. 

Song

 बाचेर मर्नेहरुको कथा हो म,

बाचेर मर्नेहरुको कथा |

जितेर हार्नेहरु, निरीह नयनले हेरिरहेछु म,

जितेर हार्नेहरुको कथा |

शिखरमा, हिउले पुरिएकाहरुको कथा हो म,

शिखरमा, हिउले पुरिएकाहरुको कथा |

Message to Lamra Sambad: Gauka Kuda 2077, "लाम्रा संवाद: गाँउका कुडा २०७७

 म २०५८ सालदेखी जुम्लामा भौतिक रुपमा जोडीए | सँगै जोडीए लाम्रासँग | खलङाबाट नजिक त् थिदै थियो, बिशेष पनि थियो | `मितेरी' शान्ती निर्माण रणनितीका आधारमा जन्मिएको मेरो सम्बन्ध |मित लगाउदै दलित र बाहुन, धनी र गरीब, शिक्षित र अशिक्षित, बालक र जेष्ठ, महिला र पुरुष, धामी डाङ्रिरी र पन्डित, किसान र् शिक्षक, मन्दिर र खेत, लेक र नदी, घोडा र भेडा, छाउगोठ र् घर, राब्लो र सिमी, मार्सी र चोतो आदी सबै सबैले मलाई प्रेम गर्छन् | न्यानो, फराकिलो अन्गालोको फडा फिजाएर बिनाशर्त स्वागत गरिरहन्छन | तिनको प्रेमराग पातल मुनी, दाँया बाँया, पूर्व पश्चिम अर्थात अस्त्रेलिया देखी अमेरिका, जर्मन देखी घाना सम्म कोरोना जस्तै फैलिएको छ तर फुटाएर हैन जोडेर, गासेर, बुद बुद जोडीएर | हिउका बुद जोडीएर ठाडो अनी कन्जिरोबा झै |     

माओवादी युद्दका बेला पनि लाम्रासँग बिशेष सम्बन्ध छ | सायदै म् सँगै जान्छ होला | जेहोस् म् भाउ, त्वाटिकि, सिक्सिकी, छोरी, फुपु, दिदी, लोह खैनीमन्ठ सबै सबै हुँ | मलाई सबै नाता प्यारा र राम्रा लाग्छन | यिनिहरु म् सँगै जान्छन म जहाँ जान्छु |

8 December, International Dignified Menstruation Day

The taboos, stigma, restrictions and discrimination associated with menstruation is s form of sexual and gender based violence. Irrespective of class, caste, religion, region, it is practicing across globe at various forms and degrees. The CEDAW’s (article 1-16), ICPD, and many international human right instruments are validate this facts.

Talk Period. Stigma- Shame- Advocacy

 

Panelist for University of Arizona, USA October 18, 21.45 Nepal Time

Menopause Café, UK in conversation with Radha Paudel

 

Dignified Menstruation means Menopause too. Here is the link for details.

https://anchor.fm/menopausecafe/episodes/In-conversation-with-Radha-Paudel-ekp2mn/a-a1pvsn

December 8, Dignified Menstruation day

``महिनाबारीसंग जोडेर कुनै पनि किसिमको छुवाछुत, विभेद,दुर्ब्यबहार वा हिंसा मुक्त अवस्था नै मर्यादित महिनाबारी हो | ''

                                                          दक्षिण गोलार्दयीय मर्यादित महिनाबारी संजाल

                 

 

पृष्ठभूमि: महिनाबारी प्राकृतिक अबस्था भए तापनि सबै जात, बर्ग, क्षेत्र, धर्म आदिमा महिनाबारीलाई `अशुद', `फोहोर' रगत स्थापित गर्दै बिभिन्न नाम र तहमा (देखिने, नदेखिने, धेरै थोरैआदि) निषेध, विभेद र बार्नुपर्ने कुराहरु अभ्यासमा छन् | यस्ता अभ्यासहरूले महिनाबारी हुने व्यक्तिको शशक्तिकरण, स्वास्थ्य, शिक्षा, रोजगार, सरसफाई आदिमा अल्पकालिन र दिर्घकालिन रुपमा असर पार्दै सिंगो परिबार र समाजलाई असर पारेको तथ्य अनुभब र अनुसन्धानहरुले प्रमाणित गरिसकेका छन् | 

Dignified Menstruation is for Mesopause too.

This is the interview is done with Helen from Menopause Cafe, UK. By considering the inaccessibility to all of this interview, major points recorded here for letting you know about the linkage between Dignified Menstruation and Menopause.

बेसारे पंचमीको संझना

घटना एक: पख है, म श्रीमानलाई सोध्छु, लजाएको लबजमा फिस्स हास्दै उनले अनुमति मागिन |

यो जबाफ हो, जब स्वास्थ्यकर्मीले उनलाई तिम्रो यौनांग जांच गर्नुपर्छ, कागज बनाउनु पर्छ भने | उनको पाठेघर छानो र झिक्रोको कापमा झुन्डिएको कुभिन्डो जस्तो बाहिर निस्किएर दुइ तिघ्राले अडाएर राखेको जस्तो देखिन्थ्यो | उनी नजिक पर्दा नै केहि कुहिएको जस्तो ह्वास्स हरक आएको थियो | डल्लोले घर्षण भएर दुइ तिघ्रामा सिक्काको जत्रो छेउछेउमा रातो, बिचमा झनै रातो जिल्जील परेको घाउ थियो | पाठेघरको मुखमा पनि निलनिलो, घाउ थियो | बस्दा सतहमा ठोकिएर घाउ भएको हुनसक्छ | केहि क्षणको कुराकानी पछी थाहा भयो, श्रीमानले आफैले पाठेघर भित्र पसाएर संगै हुने रहेछन |

घटना दुई: औला गनेर देखाउदै, अझै ८ महिना छ, त्यसपछि .... |

No Doubt: Menstrual Discrimination is a form of Gender Based Violence

 Few people and organizations in Nepal and beyond get confused and are asking why is Nepal urging to celebrate the day as Dignified Menstruation (DM) for December 8? There could be many reasons behind this enquiry; they might considered menstruation is private or secrete issue, could think it is women's issue, or it's  matter of `shy', or dirty, or matter of using the menstrual products without making public, or May 28 has already the Menstrual Hygiene day so it's not just making confusion or duplicate the day and so many others.